Resort nauki w wystąpieniu pokontrolnym nakazał Akademii Kopernikańskiej zwrócić 7,6 mln zł, argumentując, że środki te wydano niezgodnie z przepisami. Według władz Akademii, założonej z inicjatywy prezydenta Andrzeja Dudy, wyniki kontroli są umotywowane politycznie. A podobne ataki muszą odpierać od dwóch lat.

Akademia: Czekamy na język prawny nie publicystyczny

Pod koniec stycznia br. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego opublikowało wystąpienie pokontrolne, w którym negatywnie oceniono działalność Akademii Kopernikańskiej w zakresie wydatkowania dotacji celowej z początku 2023 r. Chodzi o pieniądze z pierwszego roku funkcjonowania Akademii. Kontrola twierdzi, że ponad 7,6 mln zł wykorzystano niezgodnie z przepisami.

Przedstawiciele Akademii Kopernikańskiej podkreślili, że nie zgadzają się z twierdzeniami kontroli.

Czekamy, aż ministerstwo wyda w tej sprawie oficjalną decyzję administracyjną. Wtedy będzie musiało operować językiem prawnym, a nie publicystycznym. A jeśli taką oficjalną decyzję dostaniemy, oczywiście będziemy się odwoływać, a potem - jeśli trzeba - dochodzić swoich praw przed sądem

— powiedział przedstawiciel Akademii dr hab. Grzegorz Górski, który był pełnomocnikiem z ramienia Ministerstwa Edukacji i Nauki do utworzenia AK.

A sekretarz generalny Akademii prof. Krzysztof Górski zapewnił:

Nie mamy nic do ukrycia. Od dwóch lat żyjemy w koszmarze odpierania nieustannych ataków politycznych.

Akademia na „krótkiej smyczy”

Przedstawiciele Akademii tłumaczyli, że resort nauki (najpierw Ministerstwo Edukacji i Nauki, a od 2024 r. MNiSW) od początku trzymał Akademię Kopernikańską na niezwykle krótkiej smyczy.

Pieniądze z dotacji dostawaliśmy w transzach miesięcznych (…), a każda kolejna transza była uruchamiana dopiero po sprawozdaniu z wydania 80 proc. poprzedniej. W ministerstwie nadzorowało nas trzech dyrektorów, z którymi spotykaliśmy się co dwa tygodnie

— mówili.

„Tam nie ma żadnych nieprawidłowości”

Jeśli zarzuca się nam, że nieprawidłowo wydaliśmy pieniądze, to trzeba wiedzieć, że proceduralnie ministerstwo musiało te wydatki wcześniej zaakceptować. Jeśli oskarża się nas o nieprawidłowe wydawanie środków, to odpowiedzialność ponoszą też ci, którzy to akceptowali. Ale zapewniam, że tam nie ma żadnych nieprawidłowości. To są tylko różnice w interpretacji tego, jak należało wydać środki finansowe — relacjonował Grzegorz Górski.

NIK oceniał pozytywnie Akademię Toruńską

Sekretarz generalny zwraca uwagę, że NIK już dwukrotnie pozytywnie oceniła wykonanie budżetu Akademii.

W niedawno opublikowanych wynikach kontroli resort zakwestionował m.in. wydatkowanie 3,3 mln zł na współpracę międzynarodową i konferencje, które zdaniem urzędników powinny być przyznawane w formie grantów dla Ambasadorów Akademii. Przedstawiciele Akademii argumentowali, że środki te zostały wydane zgodnie z ich przeznaczeniem - wspierały m.in. polskie stoiska na zagranicznych targach edukacyjnych, gdy resortowi zabrakło na to funduszy. I – jak zapewnili - ministerstwo wiedziało o tym i akceptowało te wydatki. A z uwagi na brak podstaw formalnych – wspominali – nie było możliwości wydatkowania środków na rzecz Ambasadorów Kopernika w 2023 roku.

Ustalenia pokontrolne

W wynikach kontroli kwestionowane jest też wydatkowanie ok. 3,5 mln zł, które zdaniem audytorów powinny były trafić z konta AK prosto na konto Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, a zamiast tego pieniądze te wydawano na cele uczelni, ale z konta AK. Przedstawiciele Akademii zwrócili jednak uwagę na nieprawidłowości wykryte w tym czasie w SGMK.

Wspólnym ustaleniem kierownictwa MEiN i Akademii Kopernikańskiej było to, że wydatki związane z uposażeniem Szkoły Głównej będą dokonywane przez Akademię - na podstawie oczekiwań zgłaszanych przez SGMK

— opisał Grzegorz Górski.

W wystąpieniu pokontrolnym negatywnie oceniono też m.in. wydatek 340 tys. zł na organizację stoiska Narodowego Banku Polskiego podczas Światowego Kongresu Kopernikańskiego. Przedstawiciele Akademii wyjaśniali, że to były pieniądze pozyskane dodatkowo z NBP właśnie na ten cel, bo szef NBP do udziału w kongresie zaprosił reprezentację prezesów i wiceprezesów europejskich banków centralnych.

Dotacje dla Akademii obcięte przez rząd Tuska

Akademia Kopernikańska wspólnie ze Szkołą Główną Mikołaja Kopernika zostały utworzone z inicjatywy prezydenta Andrzeja Dudy na mocy ustawy z kwietnia 2022 r. Instytucje takie jak Polska Akademia Nauk opowiadały się przeciwko powołaniu tych tzw. organizacji kopernikańskich. Podnoszono, że będą one dublować zadania istniejących instytucji. Za czasów rządu Donalda Tuska dotacje dla Akademii zostały gwałtownie zmniejszone - z 26 mln zł w 2023 r. do kilkunastu mln zł w 2024 r. Latem 2025 r. parlament uchwalił ustawę o likwidacji Akademii Kopernikańskiej, ale tę zawetował prezydent Andrzej Duda.

Wobec obcięcia środków na działanie Akademii - granty i nagrody nie są przyznawane, a działania Akademii zostały zredukowane do minimum.

Zarzuty łagodnieją

Grzegorz Górski ocenił, że narracja resortu o Akademii Kopernikańskiej łagodniała w czasie. Streszczał, że początkowe oskarżenia o złodziejstwo i defraudację zmieniły się w zarzuty dotyczące „niecelowości wydatków”. Dodał, że wyniki kontroli - przeprowadzonej przecież w 2024 r. - początkowo planowano opublikować w 2025 r. w ramach kampanii prezydenckiej. Przedstawiciel Akademii uważa, że pierwsza wersja dokumentu przewidywała, że Akademia ma oddać 15 mln zł.

Teraz, w trzecim etapie, kwota sporna spadła do ok. 7 milionów zł. To pokazuje pewien rodzaj otrzeźwienia po stronie resortu, choć nadal opiera się to na błędnych przesłankach

— ocenił Grzegorz Górski.

Czym zajmuje się Akademia Kopernikańska

Akademia Kopernikańska zatrudnia ok. 10 osób, których praca jest niezbędna do działania biura, do tego wypłaca honoraria ponad 40 wybitnym naukowcom - członkom Akademii. Do wskazanych w ustawie zadań AK należą: finansowanie badań naukowych, w tym przyznawanie: Stypendiów Kopernikańskich, Grantów Mikołaja Kopernika; wspieranie SGMK; przyznawanie Nagród Kopernikańskich; powoływanie Ambasadorów Akademii Kopernikańskiej i przyznawanie grantów na ich badania; organizacja Światowego Kongresu Kopernikańskiego; organizowanie konferencji; współpraca międzynarodowa.

CZYTAJ TEŻ:

— Oklaskiwali Wieczorka za zapowiedź likwidacji Akademii Kopernikańskiej. Miny im zrzedły, kiedy usłyszeli o nowej ustawie dotyczącej PAN

— Prezydent Duda: Akademia Kopernikańska i Szkoła Główna Mikołaja Kopernika mogą liczyć na moje nieodmienne wsparcie

Sławomir Cedzyński/PAP