Czy Polska okupowała Ukrainę?Czy Polska okupowała Ukrainę?
We współczesnych debatach historycznych i politycznych coraz częściej pojawia się stwierdzenie, że Polska przez wieki „okupowała Ukrainę”. Po stronie ukraińskiej teza ta funkcjonuje od wielu lat, jednak w ostatnim czasie bywa coraz chętniej przyjmowana także przez niektórych polskich komentatorów. Jej zgodność z faktami historycznymi budzi jednak poważne wątpliwości.
W 2016 r. Olga Tokarczuk mówiła o konieczności zmierzenia się Polaków „jako kolonizatorów” z historią, odnosząc te słowa m.in. do relacji z narodami zamieszkującymi dawne Kresy. Z kolei psycholog społeczny prof. Michał Bilewicz przekonywał w 2022 r., że Polska ma „długą historię okupowania Ukrainy”. Nie dziwi więc, że podobne zarzuty formułują też sami Ukraińcy.
Zgodnie z definicją prawa międzynarodowego okupacja oznacza czasowe zajęcie terytorium obcego państwa przez siły zbrojne oraz sprawowanie nad nim faktycznej władzy poprzez narzucenie swojej administracji i prawa okupacyjnego. Pojęcie to ukształtowało się dopiero w czasach nowożytnych i odnosi się przede wszystkim do konfliktów między istniejącymi państwami. Z tego powodu odnoszenie terminu „okupacja” do wydarzeń ze średniowiecza lub wczesnej nowożytności jest anachronizmem. Nie oznacza to oczywiście, że historia stosunków polsko-ruskich pozostawała wolna od konfliktów, napięć czy nierówności społecznych. Była jednak znacznie bardziej złożona, niż przekonują niektórzy.
Ruskie ziemie w Koronie
Początek polskiego panowania nad częścią ziem ruskich wiąże się z wydarzeniami połowy XIV w. Król Kazimierz III Wielki był sojusznikiem księcia halicko-wołyńskiego Bolesława Jerzego II, potomka zarówno dynastii piastowskiej, jak i ruskich Romanowiczów. Powiązania dynastyczne miały istotne znaczenie dla późniejszych roszczeń do tronu halickiego. Po bezpotomnej śmierci Bolesława Jerzego II w 1340 r. o władzę nad ziemiami Księstwa Halicko-Wołyńskiego rywalizowali królowie Polski i Węgier, książęta litewscy oraz miejscowi bojarzy. Według części źródeł Bolesław Jerzy II jeszcze za życia wskazał Kazimierza Wielkiego jako swojego następcę. Podstawą roszczeń polskiego monarchy były zarówno istniejące więzy dynastyczne, jak i wcześniejsze układy polityczne. Do lat 60. XIV w. stopniowo podporządkował sobie Ruś Czerwoną. W kolejnych dziesięcioleciach utworzono tam województwo ruskie oraz rozwijano administrację bazującą na rozwiązaniach obowiązujących w Koronie, zachowując jednocześnie wiele elementów miejscowego prawa, tradycji i organizacji społecznej. Rywalizacja dynastyczna o spuściznę po rozpadzie ruskiego księstwa była zjawiskiem typowym dla średniowiecznej Europy.
Czekamy na Wasze maile z uwagami i komentarzami: [email protected]. Dołącz do naszej społeczności, wykup dostęp do STREFY PREMIUM. Subskrybuj
To najlepsza forma wsparcia naszych mediów.