WSA oddalił skargę gminy Olsztyn. "Szubienice" mają zniknąćDecyzja o usunięciu "szubienic" utrzymana. WSA oddalił skargę gminy Olsztyn. Gliński: Argumenty prawne i merytoryczne zwyciężają

„Argumenty prawne i merytoryczne zwyciężają — powiedział minister kultury Piotr Gliński, komentując wyrok WSA ws. dawnego Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej w Olsztynie. Podkreślił, że dla MKiDN było oczywiste, że pomnik musi zniknąć z przestrzeni publicznej, a postawa prezydenta Olsztyna w tej sprawie jest „skandaliczna”.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę gminy Olsztyn na decyzję Ministra Kultury, który utrzymał w mocy decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego nakazującą usunięcie tak zwanych szubienic, czyli dawnego Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. Wyrok zapadł w I instancji; od niego przysługuje do NSA skarga

— podał Jakub Janicki z WSA w Warszawie.

To jest dobra decyzja. WSA potwierdził argumenty MKiDN, że zgodnie z ustawą dot. dekomunizacji przestrzeni publicznej +szubienice+, bo tak się nazywa potocznie Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej, musi zniknąć z przestrzeni publicznej. Dla nas to było oczywiste, ale procedura prawna wymagała odpowiedniego uzasadnienia

— powiedział PAP szef MKiDN.

Minister Gliński podziękował urzędnikom państwowym, którzy „zadbali o to, aby ta argumentacja była pełna, żeby argumenty ekspertów były czytelne i żeby sąd mógł podjąć sprawiedliwą i właściwą decyzję i oddalić wszelkie obstrukcje, zażalenia gminy Olsztyn”.

Dekomunizacja przestrzeni publicznej

Trzeba jasno powiedzieć, że kluczenie pana prezydenta miasta Olsztyna jest w tej sprawie skandaliczne. Najpierw zarzucał nam jedno, później drugie, trzecie. Najpierw żądał wypisania tego pomnika z obszaru ochrony konserwatorskiej, teraz go broni, jako bardzo cennego pomnika. Krótko mówiąc: oszukuje opinię publiczną po to, żeby dbać o interes pamięci dotyczącej komunizmu. To bulwersujące i skandaliczne

— ocenił minister kultury.

Zaznaczył, że „argumenty prawne i merytoryczne zwyciężają”.

Mam nadzieję, że ten pomnik, na koszt miasta Olsztyna, czyli wszystkich obywateli Polski, bo przecież to są nasze publiczne pieniądze, będzie usunięty. Pan prezydent nie skorzystał z naszej oferty usunięcia tego pomnika. My nie chcemy go niszczyć, on może być zdemontowany i przeniesiony tam, gdzie takie pomniki powinny być przechowywane, czyli do muzeum komunizmu. Są w Polsce takie instytucje, te instytucje wyraziły chęć odbioru, przejęcia tego niesławnego pomnika pamięci komunizmu, i tam on powinien spocząć. Jako, owszem dzieło sztuki (Xawerego) Dunikowskiego”

— wskazał minister kultury.

Podkreślił, że „technologicznie nie takie rzeczy można zrobić - rozłożyć i złożyć ten pomnik, ale już w muzeum, a nie w przestrzeni publicznej”.

Szef MKiDN wskazywał, że „tu chodzi o funkcje publiczne, które te pomniki pełniły i dlatego polski parlament, polski naród podjął decyzję o dekomunizacji przestrzeni publicznej”.

Zresztą to jest zgodne i oczywiste z punktu widzenia polskiej konstytucji

— dodał.

Prezydent Olsztyna Piotra Grzymowicz poinformował, że po otrzymaniu pisemnego wyroku sądu wraz z uzasadnieniem jest 7 dni na wniesienie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wartości artystyczne

Na pewno skorzystamy z przysługującego nam prawa. Jednocześnie warto podkreślić, że do czasu rozstrzygnięcia tej skargi przez NSA obowiązuje postanowienie WSA z lipca tego roku o wstrzymaniu wykonania decyzji Wojewody Warmińsko-Mazurskiego oraz Ministra Kultury ws. nałożenia obowiązku usunięcia pomnika

— wskazał Grzymowicz.

Decyzję zobowiązującą gminę Olsztyn do usunięcia pomnika wydał pod koniec stycznia wojewoda warmińsko-mazurski, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności. Oparł się przy tym na opinii prezesa IPN, że pomnik wzniesiony został w celu upamiętnienia Armii Czerwonej i propaguje komunizm, więc podlega ustawie dekomunizacyjnej i powinien zniknąć z przestrzeni publicznej. W połowie maja decyzję wojewody utrzymał w mocy Minister Kultury, uznając ją za słuszną i zgodną z prawem.

W skardze skierowanej do WSA w Warszawie olsztyński urząd miasta wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji ministra i poprzedzającej ją decyzji wojewody. W skardze do sądu miasto starało się podważyć zasadność opinii prezesa IPN będącej podstawą decyzji ministra i wojewody, z której wynika, że pomnik propaguje komunizm. Magistrat uważa, że opinia IPN ma charakter uznaniowy i kategorycznie się z nią nie zgadza.

Ratusz wskazuje, że monument „ma znakomite wartości artystyczne”, a jego twórcą był wybitny rzeźbiarz Xawery Dunikowski.

Bezsprzecznie sporny pomnik powstał w Olsztynie w okresie PRL. Jednakże w chwili obecnej w żaden sposób nie upamiętnia ani tym bardziej nie propaguje ustroju komunistycznego. Aktualnie służy stworzeniu opowieści historycznej/edukacyjnej oraz stanowi część ekspozycji artystycznej wokół postaci Xawerego Dunikowskiego

— podkreślają władze miejskie.

Pomnik Armii Czerwonej w centrum Olsztyna

W ocenie magistratu, monument pierwotnie upamiętniał Armię Czerwoną, „jednak w latach późniejszych na fali przemian społeczno-politycznych, nadano mu nową wymowę”: kilka miesięcy temu z pomnika usunięto symbole sierpa i młota, a w pobliżu została umieszczona tablica informacyjna. Na pomniku nie ma napisów upamiętniających ustrój komunistyczny, a obecna nazwa „Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej” nie zawiera takich słów jak „ku czci” czy „w hołdzie”, gloryfikujących Armię Radziecką. Zdaniem gminy te zmiany nadały pomnikowi „nowe przesłanie”.

Odsłonięty w 1954 r. pomnik stoi w centrum Olsztyna. Nazywany jest przez mieszkańców „szubienicami” z powodu kształtu pylonów. Socrealistyczny monument przedstawia m.in. sylwetkę czerwonoarmisty i sceny nawiązujące do walk w czasie II wojny światowej.

Protesty przeciwko dalszemu pozostawieniu „szubienic” nasiliły się po ataku Rosji na Ukrainę. Prezydent Olsztyna Piotr Grzymowicz deklarował wówczas wolę usunięcia pomnika, jednak potem się z tego wycofał. Ze względu na walory artystyczne i twórcę dzieła miasto chce pozostawić monument, przekształcając to miejsce w „muzeum pamięci” obrazujące losy tych ziem pod rządami systemów totalitarnych.

Pomnik jest obecnie w kiepskim stanie: odpadła część granitowych okładzin, pełno jest na nim wymalowanych farbą haseł potępiających rosyjską agresję. Dla bezpieczeństwa przechodniów został otoczony ogrodzeniem.

CZYTAJ WIĘCEJ: Prezes IPN: „Olsztyńskie szubienice symbolem pogardy dla ofiar i trybutu dla Armii Czerwonej”. Wojewoda: Podejmę decyzję o usunięciu

edy/PAP