Szykuje się kontra SN na niepublikowanie wyroków TK! Znamy szczegółySzykuje się kontra SN na niepublikowanie wyroków TK! Znamy szczegóły

Od marca 2024 r. Prezes Rady Ministrów, mimo ciążącego na nim konstytucyjnego obowiązku, nie publikuje żadnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W najbliższą środę 18 listopada Sąd Najwyższy zajmie się sprawą niepublikowania orzeczeń TK przez rząd. To już dziesiątki nieopublikowanych wyroków TK, które dotyczą ważnych spraw dla obywateli, jak choćby odszkodowań dla ponad 200 tys. emerytów. ZUS odmawia realizacji tych roszczeń ponieważ wyrok TK nie został umieszczony w Dzienniku Ustaw. Podobnie niektóre sądy powszechne ignorują orzeczenia TK w swych rozstrzygnięciach.

Jednocześnie należy przypomnieć, że przed rokiem Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne takie rozumienie przepisów ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, wedle którego wystąpienie skutków prawnych wyroków Trybunału następuje dopiero po ogłoszeniu ich w Dzienniku Ustaw.  

Rośnie stos nieopublikowanych wyroków TK. Pawełczyk-Woicka ostro

Mocny wniosek 

Ponieważ niektórzy sędziowie uporczywie ignorują nieopublikowane wyroki TK sprawę rozstrzygnie Sąd Najwyższy. Jak wynika z komunikatu opublikowanego na stronie SN, wniosek w tej sprawie złożyła prezes SN kierująca pracą Izby Cywilnej w związku ze występującymi w orzecznictwie sądów powszechnych „znacznymi rozbieżnościami” co do oceny skutków orzeczeń TK. 

Wniosek ma rozpoznać skład połączonych Izb: Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Posiedzenie wyznaczono na środę 18 listopada na godz. 10. w największej sali SN.

Konieczność przedstawienia wskazanych zagadnień prawnych powstała w znacznej mierze w związku z trwająca już od wielu miesięcy praktyką władzy wykonawczej polegającą na odmowie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.

Doprowadziło to do sytuacji, w której nieopublikowanych pozostaje kilkadziesiąt takich orzeczeń, wydawanych niejednokrotnie w bardzo istotnych dla obywateli sprawach. Na tym tle w orzecznictwie sądów powszechnych powstają liczne wątpliwości, które znalazły odzwierciedlenie w pytaniach przedstawianych Sądowi Najwyższemu.

- czytamy w komunikacie SN.  

Wniosek prezes Misztal-Koneckiej zarejestrowany został w SN 2 listopada i składa się z trzech pytań:

1. Czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonego sposobu rozumienia przepisu lub niezgodność z Konstytucją przepisu w pewnym zakresie stanowi podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 401¹ k.p.c.?
2. Czy organy władzy publicznej zobowiązane są do uznawania mocy wiążącej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i jego stosowania od dnia ogłoszenia przez Trybunał Konstytucyjny w trybie art. 112 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, lecz przed ogłoszeniem orzeczenia we właściwym organie urzędowym, a w szczególności, czy możliwe jest wznowienie postępowania na podstawie art. 401¹ k.p.c. przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym?
3. W razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie 2 - od jakiej daty należy liczyć bieg terminu trzymiesięcznego określonego w art. 407 § 2 zd. 1 k.p.c.?

Kluczowe jest tu pytanie, czy organy władzy publicznej zobowiązane są do uznawania mocy wiążącej orzeczenia TK, które Trybunał ogłosił na sali rozpraw, lecz jeszcze przed publikacją w Dzienniku Ustaw. SN ma też rozstrzygnąć, czy przed taką publikacją można wznowić postępowanie cywilne na podstawie wyroku TK.

W przypadku kiedy SN orzeknie, że wszelkie organy władzy publiczne (w szczególności sądy powszechne) są związane treścią wyroku SN z chwilą jego ogłoszenia na sali rozpraw TK, ale jeszcze przed publikacją, wówczas SN wskaże także od kiedy liczyć trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania.

To rozstrzygnięcie wiele zmieni

Chaos prawny pogłębiło jeszcze bardziej orzeczenie naczelnego Sądu Administracyjnego z końca października tego roku, Siedmioro sędziów NSA pod przewodnictwem prezesa Izby Finansowej NSA Jana Rudowskiego uznało w uzasadnieniu, że skoro wyrok TK nie został opublikowany, to nie można przyjąć, że wywołał skutek prawny.

Dopiero ogłoszenie wyroku TK w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa

- stwierdził w ustnym uzasadnieniu sędzia NSA Stanisław Bogucki. 

Takie stanowisko jest jawnie sprzeczne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego sprzed roku. Wówczas to prezes TK Bogdan Święczkowski, będący sprawozdawcą, wskazywał, że publikacja wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw jest „czynnością techniczną”, a jej brak „nie dezaktualizuje skutków orzeczenia i nie stanowi przeszkody w jego stosowaniu przez organy państwa – zwłaszcza sądy”.

Natomiast premier, który na mocy przepisów ustawy wydaje Dziennik Ustaw oraz Monitor Polski, nie ma „legitymacji kompetencyjnych do tego, aby oceniać ze skutkiem prawnym, czy orzeczenie może zostać poddane promulgacji”.

TK stwierdził tym samym, że organ władzy wykonawczej nie ma prawa, nie może ingerować w decyzje najwyższego i całkowicie niezależnego organu sadowniczego i stawiać się wyżej. Wyklucza to zasada trójpodziału władz. W przeciwny razie to rząd - decydowałby za sądy, które przepisy prawa obowiązują, a które nie. 

Choć w polskim systemie prawnym relacje między Naczelnym Sądem Administracyjnym (NSA) a Sądem Najwyższym (SN) opierają się na odrębności obu pionów orzeczniczych to jednak planowane na przyszły tydzień rozstrzygnięcie SN będzie kamieniem milowym dla wszystkich sędziów. Uchwała SN wydana przez połączone izby w składzie siedmioosobowy może uzyskać moc zasady prawnej. Choć ta zasada nie wiąże formalnie sądów powszechnych, to jednak każda sprawa rozstrzygnięta bez jej respektowania, która trafi później przed SN, zostanie poddana weryfikacji zgodnie z tą zasadą prawną. W praktyce sędziowie starają się taką zasadę prawną respektować.    

Ważna decyzja TK! Uwarunkowanie obowiązywania wyroków od ogłoszenia ich w Dzienniku Ustaw? Niekonstytucyjne!

koal/źr. wPolityce.pl/sn/gov/PAP