Szara strefa rośnie. Akcyzowy plan rządu nie wypalił?Szara strefa rośnie. Akcyzowy plan rządu nie wypalił?
Niepokojące dane z rynku tytoniowego. Już niemal co dziesiąty papieros w Polsce może pochodzić z nielegalnego źródła. Krajowe Stowarzyszenie Przemysłu Tytoniowego wskazuje, że w ciągu zaledwie dwóch lat udział szarej strefy wzrósł ponaddwukrotnie. Jednocześnie wpływy z akcyzy okazały się niższe od zakładanych. Branża wiąże te zjawiska z gwałtownymi podwyżkami podatku.
Udział papierosów pochodzących z nielegalnych źródeł osiągnął w pierwszym kwartale 2026 roku 9,7 proc. polskiego rynku – wynika z danych Instytutu Almares przytoczonych podczas dzisiejszej konferencji prasowej przez Krajowe Stowarzyszenie Przemysłu Tytoniowego.
Skala wzrostu robi wrażenie. Jeszcze w 2023 roku odsetek ten wynosił 4,7 proc. Oznacza to, że w ciągu dwóch lat udział nielegalnych papierosów zwiększył się ponad dwukrotnie.
Podatki w górę, wpływy poniżej planu
KSPT wskazuje na podwyżki akcyzy jako jeden z głównych powodów rosnącej atrakcyjności szarej strefy. W 2025 roku akcyza na papierosy wzrosła o 25 proc., na tytoń do palenia o 38 proc., na wyroby nowatorskie o 50 proc., a na płyny do e-papierosów – aż o 75 proc.
Wyższe obciążenia miały przynieść państwu większe dochody. Z przedstawionych przez branżę danych wynika jednak, że planu nie udało się wykonać.
Zakładane dochody budżetu z analizowanych wyrobów akcyzowych miały w 2025 roku wynieść 37,15 mld zł. Rzeczywiste wpływy sięgnęły 33,61 mld zł, a więc były o około 3,54 mld zł niższe od planu.
Nie oznacza to automatycznie, że cała różnica wynika z rozwoju szarej strefy. KSPT przekonuje jednak, że nielegalny obrót oznacza dla budżetu wielomiliardowe straty z tytułu nieodprowadzanych podatków.
Papierosy za 9–10 zł
Problemem jest ogromna różnica cenowa między legalnym a nielegalnym rynkiem. Jak podkreślił cytowany przez KSPT prezes Polskiej Izby Handlu Maciej Ptaszyński:
„Dziś papierosy w nielegalnym obrocie kosztują ok. 9-10 zł i z taką ceną nie da się konkurować”.
Według przedstawicieli handlu szczególnie mocno odczuwają to małe sklepy, dla których wyroby tytoniowe stanowią istotną część obrotów i często przyciągają klientów kupujących przy okazji inne towary.
Konsekwencje mają dotyczyć całego łańcucha – od plantatorów i zakładów produkcyjnych, przez logistykę i dystrybucję, aż po detalistów.
Granica podwyżek?
Przytaczane przez branżę dane stawiają więc niewygodne pytanie o skuteczność polityki akcyzowej. Podwyższanie podatków ma z jednej strony ograniczać konsumpcję i zwiększać dochody państwa. Jeżeli jednak równocześnie rośnie różnica między ceną produktu legalnego i nielegalnego, część popytu może przenosić się do szarej strefy.
Na razie przedstawione liczby są przede wszystkim alarmem ze strony branży, a wskazanie podwyżek akcyzy jako głównej przyczyny wzrostu nielegalnego rynku jest stanowiskiem KSPT. Trudno jednak przejść obojętnie obok dwóch faktów: szara strefa wzrosła z 4,7 do 9,7 proc., a wpływy akcyzowe w 2025 roku były o ponad 3,5 mld zł niższe od planowanych.
źr. wPolityce.pl za PAP
Czekamy na Wasze maile z uwagami i komentarzami: [email protected]. Dołącz do naszej społeczności, wykup dostęp do STREFY PREMIUM. Subskrybuj
To najlepsza forma wsparcia naszych mediów.