Powojenna tułaczka żołnierzy 2. Korpusu PolskiegoPowojenna tułaczka żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. "Komuniści ogłosili, że pozbawiają obywatelstwa polskiego 76 oficerów PSZ"

Bitwa o Monte Cassino okryła chwałą żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. To jedna z najważniejszych polskich batalii, a polski dowódca gen. Władysław Anders przez wiele lat był postrzegany jako polityczny i wojskowy przywódca Polaków mimo życia na emigracji. Żołnierzy korpusu, mimo pięknej karty, jaką było m.in. wyzwalanie Półwyspu Apenińskiego z rąk Niemców, nie czekały zaszczyty i splendor, a tułaczka i poniewierka. W jaki sposób i dlaczego do tego doszło?

1. Korpus Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie formalnie utworzono 21 lipca 1943 r. na bazie ArmiiPolskiej na Wschodzie dowodzonej przez gen. Władysława Andersa. W styczniu 1944 r. korpus liczył 46 tys. żołnierzy, jednak liczba ta po skierowaniu na front włoski szybko rosła dzięki masowym dezercjom wcielonych przymusowo do niemieckiej armii Ślązaków i Kaszubów. Stan osobowy korpusu zwiększył się wówczas do 56 tys. żołnierzy.

Korpus rozpoczął walki we Włoszech nad rzeką Sangro, potem został przerzucony w rejon Monte Cassino, gdzie znajdowała się kluczowa pozycja niemieckiej obrony – tzw. linii Gustawa. Polskie oddziały brały udział najpierw w czwartym szturmie aliantów na wzgórze klasztorne 11–12 maja 1944 r., zakończonym niepowodzeniem. Dopiero piąte natarcie kilka dni później, 17–18 maja, zakończyło się sukcesem i pozwoliło zająć polskim żołnierzom benedyktyński klasztor, będący najważniejszą niemiecką pozycją obronną w regionie. Zwycięstwo otworzyło drogę siłom alianckim w głąb Półwyspu Apenińskiego i umożliwiło zdobycie Rzymu. Walki pochłonęły wiele ofiar – zginęło prawie 1 tys. polskich oficerów i żołnierzy, a rany odniosło prawie 3 tys. Korpus kontynuował szlak bojowy w walkach na tzw. linii Gotów w północnych Włoszech. 18 lipca 1944 r. zajął Ankonę, a 21 kwietnia 1945 r. Bolonię. Amerykanie zjawili się tam dopiero dwie godziny po Polakach. Bolończycy entuzjastycznie witali żołnierzy Andersa, którzy ich uwolnili. Polacy wierzyli, że niedługo w podobny sposób będą przyjmowani nad Wisłą.