Po decyzji prezydenta Karola Nawrockiego o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy, Instytut Pamięci Narodowej zapowiedział akcję informacyjną na temat ukraińskiego nacjonalizmu. Akcja ma się rozpocząć w przyszłym tygodniu w portalach społecznościowych.

Prezydent Karol Nawrocki poinformował w piątek, że wobec zgody prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych nazwy „Bohaterów UPA”, po konsultacji z Kapitułą Orderu Orła Białego podjął decyzję o odebraniu tego odznaczenia Zełenskiemu.

IPN zapytany przez PAP o tę decyzję odpowiedział oświadczeniem Instytutu na platformie X, w którym zapowiedziano serię postów: „Ukraiński nacjonalizm: między ideologią a zbrodnią”. Akcja informacyjna ma przybliżyć dzieje kształtowania się idei będących fundamentem zbrodni, biografie jej najważniejszych twórców, wykonawców zbrodni, historię formacji kolaboracyjnych, a także dzieje zbrodni dokonywanych przez wyznawców nacjonalizmu na długo przed wybuchem II wojny światowej.

Historia domaga się prawdy, ale także podjęcia próby zrozumienia, czym kończy się radykalne odrzucenie wszelkich norm moralnych, budowanie przyszłości na krwi innych narodów

— głosi oświadczenie IPN.

Seria postów ma być publikowana w portalach społecznościowych od przyszłego tygodnia — zapowiedział Instytut.

W opinii IPN, ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach w czasie II wojny światowej nie było nagłym wybuchem nienawiści wobec sąsiadów. Jak zaznaczono, pogarda wobec Polaków i innych narodowości zamieszkujących ziemie uważane przez nacjonalistów za „etnicznie ukraińskie” rodziła się przez dziesięciolecia.

Order Orła Białego przyznał Wołodymyrowi Zełenskiemu w 2023 r. ówczesny prezydent Andrzej Duda.

Argumentacja prezydenta Nawrockiego

Prezydent Karol Nawrocki podkreślił, że decyzja o odebraniu orderu „nie jest przeciwko narodowi ukraińskiemu” i „nie oznacza zmiany strategicznego kierunku polskiej polityki bezpieczeństwa”. Dodał, że „nic się nie zmieniło” w kwestii wsparcia Ukrainy w walce z Rosją.

Prezydent Rzeczypospolitej jest wielkim mistrzem Orderu Orła Białego i ma obowiązek stać na straży honoru, tego najwyższego odznaczenia państwowego. Obowiązek ten spoczywa również na Kapitule Orderu Orła Białego. Dlatego wobec zgody prezydenta Wołodymyra Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy Bohaterów UPA, po konsultacji z Kapitułą, podjąłem decyzję o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy

— powiedział Nawrocki w nagraniu zamieszczonym na platformie X.

Premier Donald Tusk w reakcji na decyzję prezydenta Nawrockiego oświadczył, że „konflikt między Polską i Ukrainą cieszy Putina i szokuje naszych sojuszników”.

Zadaniem prezydentów Zełenskiego i Nawrockiego jest tonowanie emocji, a nie podsycanie napięcia. Linia frontu przebiega gdzie indziej

— napisał Tusk na platformie X.

Reakcja strony ukraińskiej

Szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha oświadczył, że jest to „strategiczny błąd prezydenta Polski Karola Nawrockiego, na którym zyska jedynie Rosja”. Dodał, że w odpowiedzi on sam również zwróci Polsce przyznany mu w 2022 r. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z Konstytucją RP akty urzędowe prezydenta wymagają dla swojej ważności podpisu premiera, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem. Ustawa zasadnicza przewiduje w tej kwestii 30 wyjątków. Obowiązek kontrasygnaty nie dotyczy według konstytucji m.in. nadawania orderów i odznaczeń. Konstytucja nie wspomina, by kontrasygnaty nie wymagało odbieranie orderów.

Polska i Ukraina od lat różnią się w ocenie działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Dla polskiej strony wydarzenia z 1943 r. na Wołyniu były zbrodnią ludobójstwa, dla Ukraińców był to efekt symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który w równym stopniu odpowiedzialne były obie strony. Dodatkowo Ukraińcy postrzegają OUN i UPA przeważnie jako organizacje antysowieckie (ze względu na ich powojenny ruch oporu wobec ZSRR), a nie antypolskie.

tkwl/PAP/X