Diabelski dylemat, czyli co zostanie po Trybunale Konstytucyjnym

Po wczorajszym dniu protagoniści z obu stron politycznej barykady są zapewne szczęśliwi. Rządzący – bo przeprowadzili swój plan wbrew kalkulacjom opozycji. Opozycja – szczególnie ta spod znaku Petru – bo skrajna polaryzacja i rozemocjonowanie dały im kolejną okazję, aby się wylansować i umacniać własne poparcie. Na tym dość przykrym teatrze zyskują wszyscy – również pan Rzepliński i jego koledzy, bo budują własną legendę „bohaterskich obrońców demokracji”. Mnie jest mniej wesoło. Nie dlatego, żebym choć przez chwilę podpisywał się pod groteskową wręcz histerią, rozkręcaną przez opozycję. Nie, demokracja się nie wali ani nawet nie jest zagrożona. Trwa bardzo ostra i w wielu momentach bardzo brzydka, ale jednak wciąż normalna walka polityczna. Nie jest to natomiast wygrana państwa polskiego, jeśli patrzeć na sprawę w długiej perspektywie, o którą w środku ostrej bijatyki bardzo trudno. Choć można tę sytuację w taką wygraną przekuć, ale do tego potrzeba by strategicznego planu i bardzo daleko idących zmian, a takie nie wydają się dziś możliwe, planu zaś nie widać. Ma w swojej diagnozie rację Michał Karnowski, gdy pisze, że TK blokowałby wszystkie możliwe ustawy, wprowadzane przez nową władzę. Szczególnie te najważniejsze. Zaryzykowałbym nawet twierdzenie, że taka strategia była już dogadana z obecną opozycją i stąd między innymi momentami autentyczna wściekłość po tamtej stronie. Bo przecież – co sam wielokrotnie pisałem – sędziowie TK mają nie tylko poglądy polityczne, ale nawet partyjne sympatie. Po tym, co się stało, jest jasne, że rola Trybunału Konstytucyjnego w jego obecnym ustroju dobiegła końca. Dotychczasowi jego członkowie (może nie wszyscy, ale głosów osobnych słychać nie było) ustawili się jednoznacznie jako żołnierze opozycji. W szczególności dotyczy to autorów nowelizacji ustawy o TK, przegłosowanej w poprzedniej kadencji przez PO, a sędzią Rzeplińskim na czele. Nowi sędziowie obejmują urząd jako żołnierze PiS, bo przecież nikt chyba nie wyobraża sobie, że po tym, co się stało, w jakiejkolwiek sprawie w jakimkolwiek zakresie uznają jakąkolwiek ustawę obecnej władzy za niekonstytucyjną. Nie po to ich powołano i błyskawicznie zaprzysiężono w okolicznościach, mówiąc szczerze, mało eleganckich i mało podniosłych. Ale to już i tak nie ma znaczenia wobec zupełnego upadku autorytetu TK. Zaprzysiężenie równie dobrze mogłoby się odbyć gdzieś na korytarzu. Nie jest prawdą, że TK – szczególnie w przypadku ustaw mniej istotnych – bez wyjątku orzekał zawsze w interesie poprzedniej władzy. Dziś jednak zredukowany został – i zredukował się sam – do roli szarpanej w obie strony partyjnej przybudówki. W praktyce został zatem czymś w rodzaju trzeciej izby parlamentu. Co jest oczywiście absurdem, bo nie taka powinna być rola sądu konstytucyjnego. Ja zaś chciałbym jednak, żeby taki sąd istniał, tyle że jako prawdziwy strażnik konstytucji, nie kierujący się na przykład mgławicowymi względami budżetowymi, tak jak TK w przypadku OFE czy kwestii mandatów z fotoradarów. Chciałbym tego również dlatego, że zdaję sobie sprawę, iż nie ma władzy z definicji gruntu cnotliwej. Wiem – i o tym również wielokrotnie pisałem – że każda władza ma naturalną tendencję do poszerzania swojego zakresu (co świetnie rozumieją Amerykanie), zaś PiS nie jest partią wolnościową. Nie widzi zagrożenia w rozciąganiu kontroli państwa na dziedziny, które powinny poza nią pozostać. Nie stanowi tu żadnej odmiany wobec PO, która – choć w początkowych deklaracjach zapowiadała co innego – pod tym względem przykręciła śrubę w stopniu niebywałym. PiS nie dostrzega tu jednak problemu. Chciałbym zatem, aby sąd konstytucyjny strzegł mnie, jako obywatela, przed tendencjami władzy – każdej władzy – do poszerzania swojego pola kontroli. Ale nie mam złudzeń: takiej roli i autorytetu TK w obecnej postaci odbudować się już nie da i solidarnie zapracowali na to wszyscy, choć nie należy zapominać, że tę bijatykę w błocie zaczęła Platforma. Chciałbym zatem wiedzieć, jaki plan na budowanie ma obecna władza. Szczególnie że Trybunał jest wpisany do konstytucji, której w tej kadencji raczej nie uda się zmienić. Na razie mieliśmy fazę burzenia i bardzo brutalnego czyszczenia – nawet jeśli faktycznie inaczej się nie dało. Wielu to wystarczy. Mnie – nie. Burzenie bez wiarygodnego planu odbudowy jest mało atrakcyjne. Druga obawa wiąże się ze sposobem, w jaki rozegrana została sprawa. Pisałem już, że ci, którzy mogli mieć nadzieję na zmianę stylu uprawiania polityki po zmianie władzy, musieli się zawieść. PiS wszedł pod tym względem w buty poprzedników idealnie, choć zarazem nie mam wątpliwości, że realizuje cele służące państwu, inaczej niż owi poprzednicy. Pytanie brzmi – czy cel uświęca środki? Praktycy polityki powiedzą zapewne, że inaczej się nie dało. Może tak, może nie. Jedno powinno być jasne: zrywanie barier obyczaju lub nieodbudowywanie ich i korzystanie ze skrótów wydeptanych przez wcześniejszą bezwzględną ekipę nie pozostanie bez wpływu na kształt państwa. To diabelski iście dylemat, jeżeli uznamy, że aby kiedyś (tylko kiedy?) ów obyczaj odbudować, najpierw trzeba go zdeptać do reszty. Przed jednym przestrzegam i nie chciałbym móc kiedyś powiedzieć o sobie, że byłem polityczną Kasandrą: spiralę „nadzwyczajnych środków” łatwo rozkręcić, znacznie trudniej zdusić. Dziś PiS postępuje dokładnie według niedawnych rad polityków PO: skoro mamy wszystko, to możemy sobie wszystko przegłosować. Nie chciałbym, żeby po kolejnym politycznym wahnięciu, które kiedyś przecież nastąpi, następcy znów z tej rekomendacji skorzystali. Ale jeżeli to zrobią, naprawdę trudno będzie mieć do nich pretensję.

Dział: Polityka