Senator Bierecki do ministra Rostowskiego: wspieranie instytucji finansowych może "doprowadzić do powstania moralnego hazardu"

Warszawa, 4 października 2012r.

Grzegorz Bierecki, Senator Rzeczypospolitej Polskiej

Do: Pan Jan Vincent-Rostowski, Minister Finansów


Szanowny Panie Ministrze,

w dobie kryzysu finansowego w Unii Europejskiej następuje proces finansowego wspierania instytucji bankowych mający na celu wydobycie ich z kłopotów bilansowych i oczyszczenia aktywów z pozycji złych długów. Działania powyższe mogą jednak w efekcie doprowadzić do powstania moralnego hazardu, stosowanego przez banki względem instytucji publicznych. Przekonanie, że są zbyt duże aby upaść w połączeniu z przekonaniem, że uzyskają środki na pokrycie ich strat, może skłaniać do zachowań niebezpiecznych, działania na koszt podatników i podejmowania coraz bardziej ryzykownych przedsięwzięć, które w razie poniesienia strat stają się kosztem podatników, a ewentualny zysk korzyścią banku.

Art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.) ogranicza uprawnienie zaliczania w koszty uzyskania przychodów  rezerw tworzonych na pokrycie wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona wyłącznie do banków, pomijając inne instytucje finansowe. Takie rozwiązanie trudno pogodzić z konstytucyjną zasadą Rzeczypospolitej jako demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada ta wymaga, by podmioty znajdujące się w podobnej sytuacji faktycznej, były traktowane w analogiczny sposób, także w zakresie nakładanych na nie danin publicznych. Czy przywilej ten nie stanowi nieuprawnionej i niezgłoszonej pomocy publicznej?


W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:


Czy Minister Finansów rozważa taką modyfikację opisanej wyżej normy, by zapewnić objecie nią także innych instytucji finansowych oraz innych podmiotów znajdujących w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej?

Jaka jest skala sekurytyzacji złych długów dokonywana przez banki komercyjne w Polsce w skali minionego roku i w latach poprzednich?

Jaka jest skala korzyści podatkowych banków, które występują z powodu sekurytyzacji?

W jaki sposób korzyści te wpływają na koszty ponoszone przez klientów banków, a w jakiej części wpływają na zwiększenie zysków generowanych przez banki?

Czy Ministerstwo Finansów prowadziło analizy wpływu stosowanych rozwiązań podatkowych na stabilność finansową polskiego systemu finansowego, a jeśli tak, to jakie były wyniki tych analiz?

 

Warszawa, 4 października 2012r.

Grzegorz Bierecki, Senator Rzeczypospolitej Polskiej

Do: Pan Jacek Jezierski

Prezes Najwyższej Izby Kontroli


Szanowny Panie Prezesie,


w związku z uzyskaną od Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego odpowiedzią na moje wcześniejsze oświadczenie skierowane do Prezesa Rady Ministrów, dotyczące stawki WIBOR, z której wynika, że w latach 2008-2009 nastąpiło wyraźne ograniczenie wzajemnych limitów, jakie banki ustalają na transakcje na rynku międzybankowym i częstym zjawiskiem było także zamykanie i ograniczanie limitów wybranym bankom na niektóre typy transakcji, zwracam się z pytaniem do Prezesa Najwyższej Izby Kontroli czy kwestie te były przedmiotem kontroli i analiz Izby?

Według odpowiedzi Przewodniczącego KNF biorąc pod uwagę bieżącą sytuację finansową polskiego sektora bankowego nie żadnych uzasadnionych przyczyn, aby rynek międzybankowy funkcjonował w tak ograniczonym zakresie, czyli w warunkach ograniczonej płynności rynku międzybankowego. Z przytoczonych przez Przewodniczącego KNF danych statystycznych wynika, według wyliczeń ekspertów, że w roku 2011 na rynku międzybankowym zawarto jedynie około  440 transakcji dla okresów dłuższych (czyli innych niż O/N). Tymczasem stawki WIBOR ustalane są na 6 okresów dłuższych niż O/N (1W,1M,3M,6M,9M,12M). Oznacza to maksymalnie około 70 transakcji na daną stawkę rocznie (przy założeniu ich równego rozłożenia między poszczególnymi okresami kwotowań). Przy około 250 dni roboczych w roku oznaczałoby to, że średnio jedynie 28% kwotowań stawek WIBOR na okresy dłuższe niż O/N wiąże się choć z jedną transakcją na rynku międzybankowym, a więc, w praktyce wszystkie stawki, poza jedynie stawką O/N w ogóle nie mają charakteru rynkowego.

W tej sytuacji Skarb Państwa ponosił m.in. wydatki związane z dopłatami do kredytów np. w ramach programu Rodzina na swoim, których oprocentowanie oparte było na stawkach WIBOR, a z wyjaśnień Przewodniczącego KNF jednoznacznie wynika, że stawki te nie miały charakteru rynkowego.

W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy Najwyższa Izba Kontroli wyjaśniała, czy sytuacja ta może  prowadzić lub prowadzi do strat po stronie Skarbu Państwa?

Jednostki samorządu terytorialnego mogą korzystać z obsługi banków komercyjnych, których produkty oferowane im mogą być oparte na stawce WIBOR. Czy Najwyższa Izba Kontroli analizowała, jak nierynkowy charakter stawek WIBOR wpływa lub może wpływać na budżety jednostek samorządu terytorialnego oraz sytuację sektora finansów publicznych?

Wysokość stawek WIBOR ma także istotne znaczenie dla kosztów finansowania, w tym podmiotów należących do Skarbu Państwa oraz prywatyzowanych przez Skarb Państwa, a w efekcie zarówno dla wpływów uzyskiwanych z prywatyzacji, jak i wpływów podatkowych. Czy Najwyższa Izba Kontroli prowadziła postępowania w tej materii?

Czy Najwyższa Izba Kontroli analizowała prawidłowość działania instytucji publicznych, których działania związane są z ustalaniem wysokości stawek WIBOR, nadzoru nad podmiotami uczestniczącymi w ich ustalaniu, prywatyzacją spółek Skarbu Państwa, przychodami budżetowymi oraz funkcjonowaniem jednostek samorządu terytorialnego i sytuację sektora finansów publicznych?

Jakie były wyniki działań kontrolnych Najwyższej Izby Kontroli dotyczących wyżej opisanych zagadnień oraz jakie działania kontrolne Najwyższa Izba Kontroli zamierza podjąć w przyszłości w tych kwestiach?

W załączeniu moje wcześniejsze oświadczenie w sprawie stawki WIBOR oraz odpowiedź Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego opublikowane na stronie internetowej Senatu.