Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało dziś do odbiorców w części województw podlaskiego i lubelskiego alert o zakazie przebywania w strefie przyległej do granicy państwowej z Białorusią. Rzecznik Praw Obywatelskich opublikował swoje stanowisko na temat utworzenia strefy buforowej, podkreślając, że decyzja ta może „ingerować w podstawowe wolności konstytucyjne”. Zapowiedział także monitorowanie skutków rozporządzenia.

Uwaga! Alert RCB. Uwaga! Zakaz przebywania w strefie przyległej do granicy państwowej z Białorusią. Stosuj się do poleceń służb. Bądź czujny i informuj o podejrzanych osobach

— poinformowano na platformie X.

Alert RCB został wysłany do odbiorców na terenie części województwa podlaskiego i lubelskiego.

Rozporządzenie MSWiA ws. tzw. strefy buforowej

Rozporządzenie MSWiA w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Białorusią ukazało się w środę w Dzienniku Ustaw. Podstawą do jego wprowadzenia jest ustawa o ochronie granicy. Zakaz będzie obowiązywał przez 90 dni.

Zgodnie z rozporządzeniem strefa zakazu przebywania obejmuje 60,67 km granicy na odcinku położonym w zasięgu terytorialnym Placówek Straży Granicznej w Narewce, Białowieży, Dubiczach Cerkiewnych i w Czeremsze.

Na odcinku 44,55 km obszar objęty zakazem ma szerokość 200 m od linii granicy państwowej, a na odcinku 16,12 km, położonym w rejonie rezerwatów przyrody, strefa ma szerokość ok. 2 km.

Stanowisko RPO

W piątek stanowisko ws. wprowadzenia strefy z zakazem przebywania opublikował Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaznaczył w nim, że nie neguje konieczności podejmowania działań, które mają przyczynić się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa. Jednocześnie wskazał, że efektem wprowadzenie regulacji może być ryzyko naruszeń praw człowieka i pogłębienia kryzysu humanitarnego na granicy.

W ocenie RPO rozporządzenie „może ingerować w podstawowe wolności konstytucyjne, takie jak wolność poruszania się po terytorium RP, wolność wyboru miejsca zamieszkania i pobytu, wolność zgromadzeń czy wolność pozyskiwania i rozpowszechniania informacji”.

RPO przypomniał, że zgodnie z art. 52 konstytucji, każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium RP oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu, „a wolności te mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie”.

Wymóg ograniczenia wolności konstytucyjnych w ustawie oznacza przede wszystkim, że wykluczone są w tym zakresie jakiekolwiek uregulowania podstawowe o charakterze samoistnym, a w rozporządzeniu powinny być zamieszczone jedynie przepisy o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia w punktu widzenia wolności lub praw jednostki

— czytamy w stanowisku RPO.

Zdaniem Rzecznika, pozostawienie ministrowi wydającemu rozporządzenie całkowitej swobody w określaniu aspektów czasowych ograniczenia konstytucyjnej wolności przemieszczania się pozostaje niezgodne z wymogami konstytucyjnymi.

„Utrudnienia w udzielaniu pomocy”

RPO zwrócił również uwagę, że wprowadzony zakaz „będzie również utrudnieniem w udzielaniu cudzoziemcom pomocy humanitarnej, medycznej i prawnej przez organizacje społeczne i wolontariuszy działających przy granicy polsko-białoruskiej”.

W ostatnich miesiącach RPO podejmował liczne postępowania wyjaśniające w sprawach cudzoziemców w złym stanie zdrowia, z doświadczeniem przemocy, małoletnich bez opieki i innych osób należących do grup o szczególnych potrzebach, a także interweniował w przypadkach osób, którym uniemożliwiono złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP

— napisano.

Podkreślono ponadto, że RPO wielokrotnie wskazywał na utrudnianie lub uniemożliwianie cudzoziemcom przekraczającym granicę polsko-białoruską realizacji ich podstawowych praw, „stąd też ograniczenie możliwości udzielenia im pomocy przez organizacje społeczne i wolontariuszy może mieć wpływ na pogłębienie kryzysu humanitarnego”.

RPO zwrócił uwagę, że z czasowego zakazu przebywania w strefie nie zostali wyłączeni dziennikarze, „co w bezpośredni sposób prowadzi do pozbawienia społeczeństwa prawa do rzetelnej informacji o działaniach władz publicznych na obszarze, który nie jest powszechnie dostępny”.

Odnosząc się do możliwości udzielenia przez właściwego miejscowo komendanta placówki SG zezwolenia na przebywanie w strefie, rzecznik podkreślił konieczność wprowadzenia przepisów umożliwiających sądowi administracyjnemu rozpoznanie sprawy w bardzo krótkim terminie w przypadku odmówienia udzielenia takiego zezwolenia.

Rozporządzenie MSWiA w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi zostało wydane na podstawie ustawy o ochronie granicy państwowej. Przepisy określają, kto może przebywać na obszarze objętym zakazem przebywania. To - jak wynika z przepisów - m.in. mieszkańcy, przedsiębiorcy, rolnicy, osoby pracujące w strefie czy pobierające naukę, a także właściciele nieruchomości położonych w obszarze objętym zakazem.

Jednocześnie w uzasadnionych wypadkach - jak podkreślono w przepisach - właściwy miejscowo komendant placówki SG może wydać zezwolenie na przebywanie na określony czas i na określonych warunkach w strefie. Dotyczy to m.in. dziennikarzy.

aja/PAP