Departament Stanu USA potępił we wtorek rozwiązanie przez rosyjski Sąd Najwyższy stowarzyszenia Memoriał, zajmującego się badaniem zbrodni stalinowskich. Resort zaapelował do władz Rosji, by przestały tłumić głosy niezależne i głosy obrońców praw człowieka.

Jesteśmy solidarni z tymi, którzy stali się celem represji za to, że korzystali ze swego prawa do swobody wypowiedzi, wolności tworzenia stowarzyszeń i pokojowych zgromadzeń

—powiedział rzecznik Departamentu Stanu Ned Price.

Reakcja prezydenta Andrzeja Dudy

Wcześniej prezydent RP Andrzej Duda, odnosząc się do wydanego przez rosyjski Sąd Najwyższy nakazu likwidacji stowarzyszenia, oświadczył na Twitterze, że Polska jest wdzięczna Memoriałowi.

Sumienia nie da się ani zdusić, ani zdelegalizować

—napisał.

Z kolei szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej Jakub Kumoch podkreślił, że stowarzyszenie udokumentowało zbrodnie na licznych narodach, w tym Polski, Litwy, Łotwy i Estonii. Przypomniał w tym kontekście niedawne wspólne oświadczenie prezydentów czterech państw w sprawie nagonki przeciwko Memoriałowi.

Natomiast MSZ RP oświadczyło, że orzeczenie rosyjskiego Sądu Najwyższego w sprawie stowarzyszenia Memoriał znacząco ograniczy możliwość prowadzenia badań na temat totalitarnej przeszłości państwa rosyjskiego oraz że Polska jest wdzięczna i wysoko ocenia wysiłki stowarzyszenia na rzecz odkrywania prawdy o represjach wobec Polaków.

CZYTAJ WIĘCEJ: Prezydent: Polska jest wdzięczna organizacji „Memoriał”. Przyczyniła się do odkrywania prawdy o sowieckich zbrodniach

„Decyzję o zamknięciu Memoriału należy natychmiast cofnąć”

Jako „obrazę pamięci ofiar Gułagu” określiła Marie Struthers, dyrektor Amnesty International na Europę Wschodnią i Azję Centralną, wtorkowa decyzję Sądu Najwyższego Rosji, nakazującą likwidację stowarzyszenia Memoriał, badającego zbrodnie stalinowskie i broniącego praw człowieka.

Międzynarodowy Memoriał to szanowana organizacja praw człowieka, która stale pracowała nad dokumentowaniem okrucieństw i represji politycznych w czasie rządów Józefa Stalina i innych sowieckich przywódców. Zamykając tę organizację, rosyjskie władze obrażają pamięć milionów ofiar Gułagu

—oświadczyła.

Zamknięcie Memoriału to bezpośredni atak na prawo do wolności wypowiedzi i zrzeszania się. Wykorzystanie przez władze ustawy o +zagranicznych agentach+ w celu rozwiązania tej organizacji jest wyraźnym atakiem na społeczeństwo obywatelskie, którego celem jest wymazanie narodowej pamięci o represjach państwa. Decyzję o zamknięciu Memoriału należy natychmiast cofnąć

—dodała przedstawicielka Amnesty International, międzynarodowej organizacji pozarządowej broniącej praw człowieka.

Stanowisko niemieckiego MSZ

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niemiec za pośrednictwem swojej rzeczniczki oznajmiło we wtorek, że rozwiązanie przez rosyjski Sąd Najwyższy stowarzyszenia Memoriał, zajmującego się badaniem zbrodni stalinowskich, budzi poważny niepokój Berlina i odbiera głos ofiarom represji.

Decyzja ta pogłębia nasz poważny niepokój, również dlatego, że odbiera głos ofiarom represji i prześladowań

—oświadczyło niemieckie MSZ.

Uzasadniona krytyka, zgłaszana przez takie organizacje jak Memoriał, powinna zostać wysłuchana”, a decyzja o rozwiązaniu tego stowarzyszenia jest „co najmniej niezrozumiała

—głosi oświadczenie, przekazane przez rzeczniczkę resortu.

Wcześniej we wtorek kilka niemieckich organizacji pozarządowych, w tym Fundacja Heinricha Boella oraz niemiecki oddział PEN, skrytykowało rozwiązanie Memoriału i we wspólnym oświadczeniu oceniło tę decyzję jako „ciężki cios dla społeczeństwa rosyjskiego”.

„Likwidacja Memoriału to ogromna strata dla narodu rosyjskiego”

Minister spraw zagranicznych Francji Jean-Yves Le Drian wyraził we wtorek „oburzenie” i „zaniepokojenie” likwidacją rosyjskiej organizacji pozarządowej Memoriał, strażniczki pamięci ofiar Gułagu.

Likwidacja Memoriału to ogromna strata dla narodu rosyjskiego, który ma prawo czerpać korzyści z rzetelnej wiedzy o swojej przeszłości i ze społeczeństwa opartego na fundamentalnych wartościach promowanych przez Radę Europy - stróża praw człowieka na kontynencie

—napisał w oświadczeniu.

Jego znacząca praca naukowa na rzecz najgłębszej wiedzy o masowych zbrodniach XX wieku poprzez gromadzenie archiwów, świadectw i opracowań historyków, stanowi istotny wkład w historię współczesną, w pośmiertną rehabilitację ofiar represji, a bardziej ogólnie - w pamięć zbiorową

—podkreślił.

W roku 100. rocznicy urodzin Andrieja Sacharowa, laureata Pokojowej Nagrody Nobla i twórcy tej organizacji ta decyzja jest głęboko niepokojąca w kontekście przyszłości badań historycznych oraz badań praw człowieka w Rosji

—dodał szef francuskiej dyplomacji.

Le Drian w swym oświadczeniu nawiązał też do sprawy jednego z historyków Memoriału Jurija Dmitrijewa, któremu w poniedziałek sąd w Pietrozawodsku zaostrzył wyrok kary więzienia do 15 lat. Był on oskarżony o czyny seksualne wobec niepełnoletniej przybranej córki. Stowarzyszenie Memoriał, uważa, że sprawa karna wobec działacza została sfingowana z powodów politycznych.

Szef francuskiego MSZ uznał ten wyrok za „bardzo niepokojący” i napisał, że „podobnie jak nasi z partnerzy z Unii Europejskiej Francja apeluje o jego uwolnienie i będzie śledzić sytuację z największą powagą”.

Stanowisko MSZ Czech

MSZ Czech potępiło we wtorek decyzję rosyjskiego Sądu Najwyższego o likwidacji stowarzyszenia Memoriał, zajmującego się badaniem stalinowskich zbrodni i broniącego praw człowieka. To „symbol represji przeciw społeczeństwu obywatelskiemu oraz braku niezależnego sądownictwa” w Rosji - ocenił resort w oświadczeniu.

Zdaniem władz czeskich, likwidując Memoriał, Rosja zadała cios przede wszystkim swoim obywatelom. „

Żadne społeczeństwo nie przetrwa długo, opierając swoją historię na kłamstwach

—podkreślono.

Skandaliczna decyzja rosyjskiego Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy Rosji, który we wtorek nakazał likwidację Memoriału, uznał, że stowarzyszenie naruszało przepisy o tzw. zagranicznych agentach. Przedstawiciele organizacji zapowiedzieli odwołanie od tej decyzji.

Memoriał - którego pełna nazwa brzmi: Międzynarodowe stowarzyszenie historyczno-oświatowe, charytatywne i obrony praw człowieka „Memoriał” - powstał w latach 80. XX wieku jako zrzeszenie niezależnych organizacji. Również teraz tworzą go niezależne struktury, z których 10 działa poza granicami Rosji.

Od 30 lat Memoriał zajmuje się badaniem represji politycznych w ZSRR, w tym represji wobec Polaków. Centrum obrony praw człowieka Memoriału nagłaśnia przypadki łamania praw człowieka, prowadzi też wykaz więźniów politycznych w Rosji.

CZYTAJ WIĘCEJ: Skandaliczna decyzja Sądu Najwyższego Rosji ws. Memoriału. Zdecydowana reakcja Polski: Powrót na tory polityki imperialnej

kk/PAP