Odeszła śp. Teresa Gaj z domu Partyka. Sanitariuszka Armii Krajowej, Żołnierz Niezłomny, wybitny lekarz, była narzeczona "Zapory"

Teresa Gaj urodziła się 28 czerwca 1926 roku w rodzinie Marii i Stanisława Partyków w Czortkowie w województwie tarnopolskim na południowo-wschodnich Kresach II Rzeczpospolitej. W styczniu 1942 roku rodzina przeniosła się na Lubelszczyznę i zamieszkała w miejscowości Ratoszyn. W związku z aktywnością rodziców w Armii Krajowej, również Teresa w wieku 16 lat podjęła działalność konspiracyjną składając przysięgę i przyjmując pseudonim „Kotwica”. W ramach Wojskowej Służby Kobiet – po przeszkoleniu w zakresie obsługi broni i pomocy medycznej – pełniła obowiązki łączniczki i sanitariuszki. Partyzanci korzystali z gościnności i wsparcia państwa Partyków.

Wiosną 1944 roku oddziały majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” stacjonowały w rejonie zamieszkania rodziny Partyków. Miejscowe kobiety postanowiły przekazać partyzantom wielkanocne wypieki. Dostarczono je do kwatery dowódcy w Borowie. Wówczas nastąpiło pierwsze spotkanie „Zapory” z „Kotwicą”, które z czasem przekształciło się w więź narzeczeńską.

W lecie 1944 roku Teresa podjęła próbę dołączenia do oddziału „Zapory” jako sanitariuszka. Ostatecznie jednak pod wpływem zabiegów jej ojca u bezpośredniego dowódcy „Opala” starania te zostały udaremnione. Teresa zdecydowała więc o kontynuowaniu nauki w gimnazjum Sióstr Urszulanek w Lublinie. Zarówno wówczas, jak i podczas studiów medycznych we Wrocławiu, utrzymywała kontakt z antykomunistycznymi oddziałami partyzanckimi i widywała się z „Zaporą”. Ostatnie ich spotkanie miało miejsce krótko przed aresztowaniem Hieronima Dekutowskiego we wrześniu 1947 roku. Podczas trwającego śledztwa zabiegała o możliwość widzenia się z nim w warszawskim więzieniu na Rakowieckiej, lecz w związku z grożącym jej niebezpieczeństwem została od tego zamiaru przez biskich niemal siłą odwiedziona.

Major Hieronim Dekutowski ps. Zapora wraz ze swymi podkomendnymi wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 3 listopada 1948 roku skazany został ma karę śmierci. Wyrok wykonano 7 marca 1949 roku strzałem w tył głowy.

Teresa Patryka, po mężu Gaj, ukończyła we Wrocławiu studia medyczne i została wybitnym specjalistą w dziedzinie neurologii. Większość swego życia zawodowego związała z Wrocławiem pracując w Klinice Neurologii Szpitala im. Marciniaka. Na początku lat osiemdziesiątych państwo Teresa i Jerzy Gaj zaprzyjaźnili się z Jadwigą i Kornelem Morawieckimi. Pani Teresa mając jednoznacznie negatywny stosunek do komunizmu popierała opozycję demokratyczną lat siedemdziesiątych, potem ruch związkowej Solidarności a w latach stanu wojennego wspomagała działalność podziemnej Solidarności Walczącej.

W ostatnich dekadach życia jako świadek historii dzieliła się swymi wojennymi i powojennymi doświadczeniami w wywiadach i spotkaniach. Niepodległa i suwerenna Polska pozostała przedmiotem Jej troski do końca. Zmarła w niedzielę 12 października 2025 roku we wrocławskim szpitalu przy ul. Koszarowej.

Cześć Jej pamięci!

Marta Morawiecka

CZYTAJ TAKŻE: NASZ WYWIAD. Narzeczona legendarnego „Zapory”: „Podziwiałam go za waleczność, odwagę, ale też za skromność”