Prezydent Nawrocki podpisał trzy ustawy! Na jedną z nich szczególnie czekały osoby represjonowane w czasach PRL

Prezydent Karol Nawrocki podpisał trzy ustawy: o działach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych, o ratyfikacji umowy między Polską a Indonezją oraz o ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statusu Międzynarodowego Trybunału Karnego.

O sprawie poinformowała w komunikacie prasowym Kancelaria Prezydenta RP.

Dnia 22 kwietnia 2026 roku Prezydent Karol Nawrocki podpisał:

Ustawę z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (nr druku sejmowego 1651),

Ustawę z dnia 13 marca 2026 r. o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Indonezji o wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych, podpisanej w Warszawie dnia 19 września 2025 r. (nr druku sejmowego 2161),

Ustawę z dnia 13 marca 2026 r. o ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonego w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r., przyjętych przez Zgromadzenie Państw–Stron Statutu w dniu 26 listopada 2015 r. (rezolucja nr ICC–ASP/14/Res.2), w dniu 14 grudnia 2017 r. (rezolucja nr ICC–ASP/16/Res.4) oraz w dniu 6 grudnia 2019 r. (rezolucja nr ICC–ASP/18/Res.5) (nr druku sejmowego 2164)

— poinformowała KPRP.

Nowelizacja ws. represjonowanych

Pierwsza z podpisanych ustaw powoduje, że sytuacja działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych ulegnie poprawie.

Zgodnie z dotychczas obowiązującym przepisem art. 3 pkt 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r. była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Nowela ustawy przewiduje modyfikację przepisu art. 3 pkt 4 poprzez wskazanie, że status osoby represjonowanej będzie mogła uzyskać również osoba, wobec której orzeczono postanowieniem sądu dla nieletnich albo sądu rodzinnego zastosowanie środków poprawczych lub wychowawczych, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r.

Ratyfikacja ws. trybunału

Prezydent Karol Nawrocki podpisał też ustawę, w której parlament wyraził zgodę na ratyfikację poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego. Poprawki poszerzają zakres możliwego rozstrzygania przez Trybunał w sprawach o prowadzone przez państwa działania wojenne.

Ratyfikacja umów międzynarodowych jest jedną z kompetencji prezydenta. Zgodnie z konstytucją, uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie wymagają m.in. te umowy, które dotyczą praw i obowiązków obywateli określonych w Konstytucji RP.

Taką zgodę Sejm wyraził właśnie w ustawie przyjętej 13 marca; 8 kwietnia ustawę przyjął również Senat. Po wejściu podpisanej ustawy w życie (czyli - zgodnie z jej zapisami - po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia), prezydent może ratyfikować umowę.

Ustawa dotyczy łącznie trzech rezolucji Zgromadzenia Państw-Stron Statutu MTK, przyjętych w 2015, 2017 oraz 2019 roku i zaproponowanych odpowiednio przez Norwegię, Belgię i Szwajcarię.

W efekcie przyjęcia poprawki norweskiej, ze Statutu usunięto przepis, zgodnie z którym państwo przystępujące mogło złożyć oświadczenie, w celu bycia wykluczonym z jurysdykcji MTK w zakresie zbrodni wojennych popełnionych na terytorium tego państwa, lub przez jego obywateli, na okres 7 lat.

Przepis Statutu - jak wskazano w uzasadnieniu - miał charakter przejściowy i „historycznie stanowił taktyczne ustępstwo negocjacyjne wobec niektórych państw”. Ponadto, z wyjątkiem deklaracji ukraińskiej złożonej w 2024 roku - jak czytamy - od 2002 roku nie złożono żadnej deklaracji na podstawie tego przepisu. Tym samym, w ocenie projektodawcy, „nie ma żadnych rzetelnych przesłanek, aby sądzić, iż przepis przyczynił się do uniwersalizacji Statutu przez zachęcenie innych państw do jego ratyfikacji”.

Rezolucja z grudnia 2017 r. - proponowana przez Belgię - wprowadza trzy dodatkowe pozycje do katalogu zakazanych środków prowadzenia działań wojennych - zarówno tych o charakterze międzynarodowym, jaki i tych, które takiego charakteru nie mają. W efekcie poszerzony został zakres jurysdykcji Trybunału.

Pierwsza pozycja dotyczy stosowania broni, która zawiera mikrobiologiczne, czy inne biologiczne czynniki lub toksyny - bez względu na ich pochodzenie oraz metodę produkcji. Druga wprowadza zakaz dotyczący stosowania broni, których zasadnicze działanie polega na rażeniu odłamkami niemożliwymi do wykrycia w ciele ludzkim za pomocą promieni Roentgena. Trzecia zakazuje stosowania broni laserowej, specjalnie przeznaczonej do tego, że jej wyłączną funkcją bojową lub jedną z funkcji bojowych jest spowodowanie trwałej ślepoty nieuzbrojonego oka lub oka z urządzeniem korygującym wzroku.

Rozszerzenie w tym zakresie uprawnień Trybunału do rozstrzygania jest, zdaniem MSZ, pożądane przede wszystkim ze względów humanitarnych i ma szansę przyczynić się do znacznego polepszenia losu ofiar konfliktów zbrojnych niezależnie od ich charakteru.

Rezolucja z 2019 roku - zaproponowana przez Szwajcarię - rozszerzyła - definicję zbrodni wojennych popełnionych podczas konfliktów zbrojnych niemających charakteru międzynarodowego. Wprowadziła także nową pozycję do katalogu zakazanych sposobów prowadzenia działań wojennych - mianowicie: zamierzone wykorzystywanie głodzenia osób cywilnych jako metody prowadzenia działań wojennych przez pozbawianie tych osób środków niezbędnych do życia, w tym przez umyślne pozbawienie ich racji żywnościowych.

MSZ podkreśliło, że w świetle celów MTK oraz potrzeby zapewnienia efektywnego przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego „pożądane jest, aby zakres jurysdykcji Trybunału odpowiadał jak najszerszemu zakresowi czynów zabronionych przez prawo międzynarodowe, tym samym zapewniając większą ochronę prawną ludności – w tym ludności RP - w przypadku dokonania przeciwko niej zbrodni wojennych”.

„Ratyfikowanie poprawek belgijskich i poprawki szwajcarskiej potwierdzi wkład Rzeczypospolitej Polskiej w działania służące zwalczaniu najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych, a zarazem stanowić będzie jasny sygnał, iż dla Polski stosowanie tego typu środków i sposobów prowadzenia działań wojennych nigdy nie było, a w przyszłości nie będzie, dopuszczalne również podczas ewentualnych konfliktów ograniczających się do jej terytorium” - czytamy w uzasadnieniu polskiego MSZ do ustawy.

Jak dodano „ratyfikacja poprawek belgijskich i poprawki szwajcarskiej oznaczać będzie zgodę Rzeczypospolitej Polskiej na rozszerzenie komplementarnej jurysdykcji Trybunału na przestępstwa nimi objęte (…), w tym odnośnie do przestępstw popełnionych na terytorium RP lub przez jej obywateli”.

Adrian Siwek/PAP