Niebezpieczny precedens? Są nowe wytyczne rządu ws. przymusowego odbierania dzieci. Koszty emocjonalne mniejsze niż rozwojowe?

„Dobro dziecka musi być absolutnym priorytetem – także wtedy, gdy sąd decyduje o przymusowym odebraniu dziecka” – to główna konkluzja nowych wytycznych dla kuratorów sądowych i zaleceń dla psychologów, które podpisano w Ministerstwie Sprawiedliwości. W 2024 r. było ponad 1,2 tys. takich odbiorów. „Orzeczenie o przymusowym odebraniu dziecka podlegającego władzy rodzicielskiej lub pozostającego pod opieką wskazuje, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokonano oceny, że koszt emocjonalny, jaki poniesie dziecko w związku z odebraniem jest mniejszy niż koszt rozwojowy, jaki poniesie, pozostając w nieprawidłowym bądź wprost krzywdzącym środowisku” - można przeczytać w zaakceptowanym dokumencie.

Wzór bezpiecznej procedury – wytyczne dla kuratorów sądowych i zaleceń dla psychologów dotyczących realizacji przymusowego odebrania dziecka, jeśli osoba sprawująca opiekę odmawia dobrowolnego wydania dziecka – podpisali dziś przedstawiciele kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a także MSWiA, policji, Krajowej Rady Kuratorów i Sekcji Psychologii Sądowej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Czynność przymusowego odebrania dziecka w celu przekazania go osobie uprawnionej ma na ogół trudny przebieg wymagający bardzo dobrego przygotowania ze strony kuratora sądowego oraz osób, od których zażądał pomocy w realizacji czynności

— przypomniano w dokumencie.

Jego autorzy wskazali, że istnieje potrzeba opracowania bezpiecznych procedur uwzględniających przede wszystkim perspektywę dziecka jako podmiotu, a nie przedmiotu postępowania.

Wytyczne dla kuratorów sądowych

Nowe wytyczne dla kuratorów sądowych dotyczą czynności przygotowawczych przymusowego odebrania dziecka i etapu ich realizacji. Wskazane są też przeszkody w realizacji orzeczenia sądu. Ponadto opisano także zalecenia dotyczące udziału psychologa w tej procedurze.

Są też wzory pism m.in. do powiatowego centrum pomocy rodzinie i policji, a także wzory notatki z przebiegu czynności przymusowego odebrania dziecka i wniosku kuratora sądowego o dokonanie przeszukania.

Sprawy przymusowego odebrania dziecka – jak przypomniała na spotkaniu z dziennikarzami w tej sprawie wiceszefowa MS Zuzanna Rudzińska-Bluszcz – są trudne ze względu na konieczność egzekwowania orzeczeń sądu z jednoczesnym uwzględnieniem dobra dziecka.

Uznaliśmy, że warto przygotować standardy postępowania, które pokażą, jaka powinna być dobra praktyka

— mówiła.

Uczestnicy spotkania przypomnieli, że sprawy przymusowego odbierania dzieci reguluje Kodeks postępowania cywilnego. Powierza on tę czynność – po odpowiednim orzeczeniu sądowym – kuratorom sądowym z ewentualnym uczestnictwem policjantów i psychologa.

Z kolei zasady działania kuratora określa ustawa o kuratorach sądowych. Wskazuje ona na jego obowiązek ochrony dobra dziecka i współpracy z innymi służbami. Całość postępowania musi być prowadzona z uwzględnieniem zapisów Konwencji o prawach dziecka.

Wytyczne mówią o tym, w jaki sposób bezpiecznie odebrać dziecko wtedy, kiedy sąd zdecyduje o przymusowym odbiorze. Mówią o dobrych praktykach, o współpracy z psychologiem, o współpracy z policją, o tym, jak się przygotować do tej sytuacji, jak poszczególne służby mają się przygotować do tego, żeby jak najbardziej bezpiecznie i jak najmniej przymusowo wykonać ten przymusowy odbiór dziecka

— podkreśliła wiceminister sprawiedliwości Maria Ejchart.

Bilans odbiorów dzieci

Maria Ejchart poinformowała też, że w 2024 r. sądy zdecydowały o 1234 przymusowych odbiorach dzieci, z których większość odbyła się bezkonfliktowo przy współpracy rodziców lub opiekunów dziecka.

Natomiast jest rzeczywiście odsetek spraw, w których rodzice nie podejmują współpracy, w których jeszcze zaostrzają ten konflikt, niekiedy ukrywają dziecko, wyjeżdżają lub uciekają z nim, włączają w to szkołę, inne dodatkowe instytucje i takich przypadków w ubiegłym roku było kilkadziesiąt

— dodała.

W wytycznych przypomniano też, że do przymusowego odebrania dziecka dochodzi zarówno w trybie nagłym, kiedy trzeba natychmiast zabezpieczyć dziecko oraz wtedy, kiedy dotychczasowa osoba wykonująca władzę rodzicielską lub sprawująca opiekę nie podporządkowała się orzeczeniu sądu zobowiązującego ją do wydania dziecka w określonym przez sąd terminie. Dopiero wtedy sąd – na wniosek osoby uprawnionej – zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka.

Koszty emocjonalne

Kurator wykonuje orzeczenie sądu rodzinnego o odebraniu dziecka osobie, u której dziecko przebywa (np. rodzicowi, dziadkom, opiekunom), jeżeli ta osoba nie stosuje się dobrowolnie do decyzji sądu. Zgodnie z treścią orzeczenia kurator ma za zadanie odebrać dziecko i przekazać je osobie wskazanej przez sąd.

Kurator, który wykonuje orzeczenie sądu rodzinnego o odebraniu dziecka osobie, u której dziecko aktualnie przebywa (np. rodzicowi, dziadkom, opiekunom), zajmuje się organizacją tej czynności. Kurator może wezwać do współdziałania: policję – dla zapewnienia bezpieczeństwa oraz psychologa – dla oceny stanu emocjonalnego dziecka i wsparcia w trakcie czynności. Co istotne, kurator ma obowiązek działać tak, by zminimalizować stres i traumę dziecka. W wyjątkowych sytuacjach może nawet odstąpić od wykonania czynności, jeśli np. uzna, że ich realizacja w danym momencie mogłaby zagrozić zdrowiu dziecka – musi wówczas niezwłocznie poinformować sąd.

W wytycznych wskazano również na wagę orzeczeń sądowych.

Orzeczenie o przymusowym odebraniu dziecka podlegającego władzy rodzicielskiej lub pozostającego pod opieką wskazuje, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokonano oceny, że koszt emocjonalny, jaki poniesie dziecko w związku z odebraniem jest mniejszy niż koszt rozwojowy, jaki poniesie, pozostając w nieprawidłowym bądź wprost krzywdzącym środowisku

— czytamy w dokumencie.

Oby tylko enigmatyczne i ogólnikowe wytyczne nie okazały się furtką do modnego dziś w Europie odbierania rodzicom dzieci pod błahymi pretekstami.

CZYTAJ TEŻ:

— Posłanki PiS bronią matki, której odebrano córkę. „Bodnar musi objąć sprawę nadzorem, ustalić gdzie i w jakim stanie jest dziecko”

— Odbieranie dzieci rodzicom z powodu biedy, to już nie incydenty. To przerażająca reguła

— Niech pani z dzieckiem ucieka… Odbieranie dzieci rodzinom stało się w Europie swoistym przemysłem. Rzekomo w ramach walki z przemocą

maz/PAP/Ministerstwo Sprawiedliwości