Mickiewicz o Konstytucji 3 Maja z myślą o młodych internautach, a szczególnie maturzystach

Zaprosiłem do nas Adama Mickiewicza ze świadomością, że rzadko gości w internetowej sieci i że młodym internautom przypomnienie tekstów wieszcza może wydawać się wyborem nazbyt podręcznikowym.

Wiem również, że tegoroczni maturzyści, za których trzymam kciuki, mogą tracić radość czytania w obliczu zbliżającego się egzaminu. Ale, poświęćmy kilka chwil na lekturę tekstu, który dotyka istoty wielkości Konstytucji Trzeciego Maja i może zawstydzać współczesną publicystykę prawną, i polityczną. Autor Pana Tadeusza mówi nam o niej więcej niż wielu współczesnych prawników i historyków. Poeta sugestywnie wskazuje na dwa żywioły, które ukształtowały pierwszą pisaną konstytucję w Europie: francuskie doktrynerstwo i „żywioł narodowy, dziecko tradycji dawnych, karmione nowymi ówczesnym potrzebami i życzeniami narodu".

W każdej pracy ustrojowej te dwa żywioły ścierają się ze sobą: doktryna daje pojęcia, zasady, ale znaczenie własnej tradycji ustrojowej i umiejętność rozpoznania współczesnych potrzeb państwa nie może paść ofiarą myślenia w kategoriach abstrakcyjnych. Konstytucja Marcowa była zwycięstwem doktryny o przewadze parlamentu nad interesem młodego niepodległego państwa. Dziś na przykład doktryna, a nawet pewien rodzaj politycznej poprawności, przeszkadza w dziele odbudowy niezależnego i sprawnego sądownictwa. Mickiewicz, zauważmy sam demokrata i przeciwnik despotyzmu, kpił z radykalnego ducha Rewolucji Francuskiej, gdy pisał:

Ten duch koniecznie żądał scen, jakie działy się w Paryżu; wymyślał teatralne pompy, ogromny hałas przy zaprowadzeniu odmian, które po prostu po dawnemu dałoby się zrobić.

Przypomina się mowa Podkomorzego z Pana Tadeusza:

Jacyś Francuzi wymowni zrobili wynalazek, że ludzie są równi. Choć o tym dawno pisano w Pańskim zakonie.

Mickiewicz cieszył się, że w sporze dwóch żywiołów wziął górę czynnik, który był syntezą wolnościowej tradycji i ustrojowego rozsądku, który nakazywał walkę z anarchią szlachecką, wzmocnienie władzy centralnej i

...odzyskanie niepodległości i straconego stanowiska w Europie.

Mamy zatem wykład polityki obywatelskiej, demokratycznej i ideę silnego państwa. A więc można być romantykiem i myśleć w kategoriach silnego państwa jako instrumentu obecności Polski w świecie. Niech się schowają pod stół ci, którzy wiążą romantyzm z naiwną wizją demokracji bez dobrego i silnego państwa, a tacy obecni są nawet na prawicy.

Refleksja goni refleksję. Mamy w artykule Mickiewicza zarys dobrej polityki historycznej zogniskowanej wokół idei wolności i budującej prestiż w świecie. W końcowej partii tekstu czytamy:

...życzenie propagandy wolności, jeśli nie jest wyrażone tegoczesnym językiem, daje się czuć w duchu konstytucji. Jeden z jej artykułów powiada, że każdy kto wejdzie na polską ziemię, wolny jest. Ten artykuł dalej sięga w przyszłość niż wszystkie konstytucje europejskie.

Na tym koniec moich interpretacji, przeczytajcie sami, przeczytajcie Mickiewicza, który pisał o prawie i państwie w sposób tak sugestywny, dotykając istoty rzeczy.