Musical „Starzyński” – paszkwil czy poszukiwanie prawdy? "Pytania są nadal aktualne, a emocje wokół widowiska będą rosły"

Warszawski teatr Syrena przygotował musical „Starzyński”, widowisko, które już przed premierą wzbudzało wiele pytań i emocji. Po obejrzeniu przedstawienia te pytania są nadal aktualne, a emocje – w miarę, jak coraz więcej Warszawiaków, utożsamiających się z bohaterskim Prezydentem Stolicy spektakl zobaczy – będą, o czym jestem przekonany, rosły.

To wielki plus dla twórcy spektaklu Konrada Imieli, który pochylając się nad losem jednostki uwikłanej w różne meandry minionej epoki, poprzez losy Starzyńskiego stara się pokazać widzom polską teraźniejszość oraz spojrzeć w przyszłość. Ta ocena nie zwalnia jednak z obowiązku wskazania szeregu dziwnych (wg mnie zdecydowanie błędnych) interpretacji, dotyczących różnych fragmentów życia tytułowego bohatera. Wynikają one (przynajmniej częściowo) z odwołania się przez reżysera do książki Grzegorza Piątka pt. „Starzyński. Prezydent z pomnika”.

Autor tego niewątpliwie interesującego opracowania zdecydowanie nie lubi i nie szanuje obozu piłsudczyków i sanacji oraz negatywnie ocenia cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Takie stanowisko wyraźnie rzutuje na przedstawienie sylwetki Stefana Starzyńskiego, który był z tym środowiskiem związany, a jako żołnierz I Brygady Legionów, przez całe życie podkreślał swoje przywiązanie i zaufanie do Marszałka Piłsudskiego.

Grzegorz Piątek „miota się” pomiędzy przypisywaniem Starzyńskiemu wszystkich patologii obozu rządzącego (łącznie z nigdy niepotwierdzonymi podejrzeniami o korupcję, sympatyzowaniem z niemieckim nacjonalizmem, karierowiczostwem, prowadzącym do niesprawiedliwej oceny współpracownikiem i niewyjaśnionych dwuznaczności w życiu osobistym), a pomnikową postacią Prezydenta, na którą po bohaterskiej obronie Warszawy we wrześniu 1939 wynieśli go Polacy. Ten bardzo subiektywny, a w mojej ocenie nieprawdziwy obraz Stefana Starzyńskiego został w znacznym stopniu uwypuklony przez reżysera, co niewątpliwie wpłynęło na jakość całego przedstawienia.

Przechodząc do szczegółów:

— pokazanie Starzyńskiego jako człowieka na granicy załamania psychicznego, nie potrafiącego odnaleźć się po klęsce wrześniowej, nie znajduje żadnego uzasadnienia we wspomnieniach jego współpracowników i w badaniach historyków;

— wyciągnięcie, bez poważnego komentarza tzw. „afery drożdżowej” sugeruje nieuczciwość Starzyńskiego w sprawach finansowych, co w świetle dowodów jest zdecydowanie obrazem nieprawdziwym;

— przedstawienie pierwszego, nieudanego małżeństwa jako najważniejszego wydarzenia w życiu osobistym, to obraz wyjątkowo fałszywy, szczególnie w kontekście uczuć, jakie łączyły go z drugą żoną Pauliną;

—rozbudowanie wątków dotyczących roli, jaką w życiu bohatera spektaklu odgrywał znany dziennikarz polityczny Władysław Studnicki jest co najmniej kontrowersyjne;

—na koniec przedstawienie postaci Stanisława Lorenca, bardziej przypominającego Stańczyka, niż wybitnego historyka, urzędnika odgrywającego znaczącą rolę w ostatnim okresie działalności Prezydenta Warszawy, jest z gruntu rzeczy fałszywe i niesprawiedliwe.

Wymieniwszy powyższe słabości przedstawienia trzeba też wspomnieć o jego zaletach, których jest znacznie więcej i które wpływają na pozytywną ocenę całości:

—pokazana postać Stefana Starzyńskiego (notabene świetnie zagranego przez Stanisława Glapińskiego) wypada pozytywnie i mimo „odbrązowienia” (co wg mnie nie jest wadą) uzasadnia postawienie go w przyszłości na pomnikach;

—bardzo pięknie prezentuje się historia warszawskiej Syrenki (świetnie zagrana przez Julię Bielińską i dodatkowo zyskująca przez błyskotliwie wyśpiewaną balladę);

—pozytywnie wyróżnia się postać Ludwiki Nitschowej, której osobowość jako artystki i depozytariuszki pamięci o Starzyńskim ciekawie zaprezentowała Marta Walesiak – Łabędzka;

—ciekawie zostały odegrane, przez Beatrycze Łukaszewską i Michała Konarskiego, role rodziców prezydent oraz postaci drugoplanowych.

Na podkreślenie zasługuje ekspresyjna, dobrze dopasowana do klimatu przedstawienia muzyka i świadomie ascetyczna scenografia, której znaczącym elementem jest ważka ze znanego obrazu Mehoffera.

Jako człowiek wychowany na polskim romantyzmie za bardzo ciekawy i momentami chwytający za serce, uważam motyw z „Dziadów” Mickiewicza, który jest symbolem ponadczasowości ludzkiego losu.

Pisząc o spektaklu „Starzyński”, chciałbym zastrzec wszystkim krytykom mojej oceny, że:

—nie jestem profesjonalnym krytykiem teatralnym i literackim, a powyższy felieton jest moim pierwszym i mam nadzieję ostatnim „dziełem” w tym zakresie;

—jako krewny Prezydenta Stefana Starzyńskiego przez wiele lat miałem zaszczyt spotykania się z Haliną Starzyńską (zmarłą w roku 2000 w wieku 100 lat), jego cioteczną siostrą i szwagierką (małżeństwo Haliny i Romana Starzyńskich, ze względu na tak bliskie pokrewieństwo zostało zawarte za indultem papieskim) oraz uczestniczyłem w wielu uroczystościach związanych ze Stefanem Starzyńskim, co sprawia, że moje spojrzenie na tę postać, a tym samym na przedstawienie, za które w imieniu rodziny Prezydenta bardzo gorąco dziękuję p. Konradowi Imieli, aktorom, twórcom i wykonawcom muzyki, scenografowi i dyrekcji Teatru Syrena, jest zdecydowanie subiektywne.

Uważam, że próba „odbrązowienia”, postawionego przez społeczeństwo na pomniku historii, prezydenta Stefana Starzyńskiego w niczym nie umniejsza jego postaci, a jedynie przypomina, jak pisał Jan Lechoń „pana niskiego w czarnym meloniku” który „gdy miasto było pochodnią czerwoną, / Powiedział: „Nie ustąpię. Niech te domy płoną, / Niech dumne moje dzieła na proch się rozpękną! / I cóż że z marzeń moich wszystkich rośnie cmentarz / Ale ty, co tu przyjdziesz kiedyś, zapamiętasz,/ Że jest coś piękniejszego niźli murów piękno”.

Za to wszystkim, którzy mieli udział w tym dziele należą się wyrazy uznania.