"Dorosła" powieść J.K. ROWLING czyli wszystkie bydlątka małe i duże RECENZJA

Znana to prawidłowość – kiedy dziecko chce być uznane za dorosłego, próbuje imitować dorosłość, jak potrafi. Na przykład zaczyna powtarzać zasłyszane w ustach dorosłych przekleństwa. Różnica między Joanne K. Rowling a przeklinającym dzieckiem jest taka, że Rowling powinna rozumieć, co mówi.

„Trafny wybór” reklamowany jest jako pierwsza książka dla dorosłych autorki serii o przygodach Harry’ego Pottera. Błędne to hasło, bo zakłada, że opowieści o Harrym były książkami dla nie-dorosłych. Nie zgadzam się – żeby w pełni je smakować, trzeba było mieć więcej niż dziesięć czy dwanaście lat.

Wiernie towarzyszyłem serii o Potterze o dnia polskiej premiery pierwszego tomu, zaskoczony faktem, że w nudnym i samopowtarzalnym świecie fantasy możliwa była taka erupcja talentu, humoru i inwencji. Pierwsze książki Rowling o Harrym to znakomite połączenie brytyjskiego poczucia humoru, straszliwych opowiastek w stylu Roalda Dahla, kpina z XIX literackiej brytyjskiej klasyki oraz wspaniałej fantastycznej tradycji od George’a McDonalda po C.S. Lewisa i zapomnianego dziś Huntera Normana (autora rewelacyjnych i zakręconych niczym „Bajki robotów” Lema opowiadań o profesorze Wymyśliku). Kto zna „pottery” w wersji oryginalnej, ten wie także, że jest to literatura jeszcze zabawniejsza i błyskotliwa niż w świetnym przekładzie Andrzeja Polkowskiego. Słowem – J.K. Rowling zrobiła owymi książkami wszystko, by wykluczyć stosowanie wobec siebie w przyszłości taryfy ulgowej. Od tych, którzy wiele potrafią, wymagamy wszak więcej.

Inna sprawa że książki o Potterze mocno się zmieniały – im dalej, tym słabsza była ich struktura, a mocno reklamowane przez krytyków dorastanie głównych bohaterów nie wypadało specjalnie przekonująco. Przejście od opowieści mitycznej do opowiastki o dorastaniu nie było udane. Pierwsze powieści o Harrym mogły konkurować z „Hobbitem” – ostatnie już raczej ze „Zmierzchem”.

„Trafny wybór” to kolejny krok Rowling w podróży od historii niezwykle zajmujących do zwyczajnie niezajmujących. Oto powieść współczesna rozgrywająca się w miasteczku Pagford przypominającym nieco przedmieścia na których żyli straszliwi krewni Pottera – Dursleyowie. Jego mieszkańcy okazują się zbiorowiskiem bydląt lub bydlątek, bo jest to przecież powieść „dla dorosłych”, wszystko więc musi być „dorosłe”. Dorosłe, czyli maźnięte czarną farbą. Jeden człowiek w Pagford porządny, a i on, prawdę mówiąc – świnia. To Barry Fairbrother - miejscowy radny, którego gwałtowne zejście ze świata żywych napędza akcję opasłej książki Rowling. Nagły wakat polityczny staje się okazją do knucia intryg, spragnieni władzy maluczcy ukazują swą prawdziwą – czytaj „niefajną” twarz, a przy okazji zaczynamy poznawać sekrety życia Pagford, to znaczy rozumieć, że nikogo nie warto tu obdarzyć sympatią. I to właściwie wszystko – podsumowanie ponad 500 stron powieści.

Joanne K. Rowling za wszelką cenę udowadnia, że jest już „dorosła”, więc ekspozycji kolejnych bohaterów „Trafnego wyboru” towarzyszy mnogość słów takich jak „penis”, „masturbacja”, i „narkotyki”, a opowieść o życiu w Pagford okazuje się opowieścią o zdradzie, niewierności, pijaństwie, oszustwie, gwałcie, samobójstwie i tak dalej. Nie znaczy to, że domagam się pisania książek o świecie owych elementów pozbawionym – pytam jednak „i co z tego wynika”? Otóż u Rowling nic nie wynika.

Amerykańskie i angielskie recenzje próbują reklamować książkę Rowling jako krytykę społeczną, powieść zaangażowaną, ważny głos w dyskusji o współczesnej Anglii. Na mnie zrobiła raczej wrażenie pomsty wziętej na społeczeństwie filistrów, którego JKR nie cierpi (przypomnijcie sobie opisy głupich i odrażających mugoli z cyklu o Potterze). „Trafny wybór” to książka przygnębiająco jednostronna i przez to nudna. Można wszak być krytykiem społecznym, ale to nie znaczy, że trzeba grać posługując się tylko jedną nutą – wiedział to kiedyś Charles Dickens, wie to w dzisiejszych czasach na przykład Irvine Welsh, którego książki niosą diagnozy jeszcze bardziej ponure niż „dorosła” Rowling, ale które da się czytać bez śmiertelnego znużenia dzięki inteligencji, wynalazczości i czarnemu humorowi autora.

JKR także to potrafiła – najlepsze książki o Harrym były zabawne, wzruszające, złośliwe i ponure zarazem. Pisząc „Trafny wybór” dokonała na sobie niezrozumiałego zabiegu lobotomii, zostawiając w mózgu jedynie ośrodki odpowiedzialne za "ponure". Gdyby nie jej nazwisko na okładce, pies z kulawą nogą nie zainteresowałby się tą pretensjonalną powieścią, bo po prostu nie jest tego warta.

Piotr Gociek

J.K. Rowling „Trafny wybór” (Casual Vacancy), Znak 2012, opr. miękka, 506 stron.