Wielki Czwartek. Rozpoczynają się obchody Triduum PaschalnegoMsza Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. W Kościele katolickim rozpoczynają się obchody Triduum Paschalnego

Mszą Wieczerzy Pańskiej rozpoczynają się w Kościele katolickim obchody Triduum Paschalnego - trzydniowe celebracje obejmujące misterium Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i zmartwychwstałego. Liturgia odwołuje się do Wieczernika, gdzie Jezus ustanowił sakrament kapłaństwa i eucharystii.

Tradycja od IV w.

W Jerozolimie obchody Triduum Paschalnego w drugiej poł. IV w. rozpoczynano w czwartek wieczorem dwiema mszami sprawowanymi w miejscach związanych z wydarzeniami opisanymi w Ewangelii. Następnie odbywało się nocne czuwanie, którego centralnym punktem było odczytywanie opisu Ostatniej Wieczerzy.

W ostatnich stuleciach, aby zachować post eucharystyczny, który trwał od północy Mszę Wieczerzy Pańskiej i pozostałe celebracje Triduum Paschalnego odbywały się w godzinach porannych.

W czasie Ostatniej Wieczerzy Jezus, podając chleb apostołom, powiedział: „Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje”, zaś dając kielich z winem oświadczył: „Pijcie z niego wszyscy, bo to jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów”. Ten opis z Ewangelii według św. Mateusza uzupełnia św. Łukasz dodając, że Chrystus nakazał uczniom: „to czyńcie na moją pamiątkę”. W ten sposób Zbawiciel ustanowił apostołów, a także ich następców kapłanami – szafarzami Eucharystii.

Figurą eucharystii była Pascha u Żydów, o której czytamy w Księdze Wyjścia. Była ona celebrowana na pamiątkę wyzwolenia ludu Bożego Starego Testamentu z niewoli egipskiej. Mszę św. Jezus ustanowił podczas obchodu żydowskiej Paschy, mówiąc, że od tego momentu to On jest barankiem ofiarnym, który poprzez swoją śmierć i zmartwychwstanie daje ludziom możliwość zbawienia, czyli wyjścia z niewoli grzechu.

Obrzęd „mandatum”

Wejście w tajemnicę paschalną symbolizuje w Wielki Czwartek milczenie dzwonów po uroczystym „Gloria” na rzecz kołatek – aż do Wigilii Paschalnej.

Szczególnym znakiem w czasie liturgii jest obrzęd obmycia nóg nazywany „mandatum”, nawiązujący do czynności Jezusa z Wieczernika, który opisany jest w Ewangelii św. Jana. Pierwszy udokumentowany akt tego rodzaju pojawiło się w IV w. w liturgii chrzcielnej i traktowany był, jako dopełnienie obmycia chrzcielnego. Tak było w Hiszpanii, Galii, Afryce Północnej a od VIII wieku także w liturgii bizantyńskiej. Wraz z upowszechnieniem chrztu dzieci zaniechano tej praktyki. Przetrwała jedynie we wspólnotach monastycznych, gdzie umywano nogi na znak gościnności i pokory.

Obrzęd mandatum upowszechnił się w VII wieku na Zachodzie Europy. Na początku XII w. przybrał on zrytualizowany charakter w liturgii papieskiej. Mszał trydencki przewidywał obmycie nóg po zakończeniu mszy. Natomiast obecny zaleca dokonanie obrzędu po Ewangelii i homilii. Jego wymowa związana jest z teologią kapłaństwa – przełożony wspólnoty na wzór Chrystusa jest jej sługą.

Łamanie chleba według ewangelistów

Początkowo obrzęd miał miejsce tylko w katedrach, gdzie mszy celebrował biskup. Po Soborze Watykańskim II zaczęto go praktykować także w zwykłych kościołach i wówczas dokonuje go proboszcz. Papież Franciszek poszerzył symbolikę mandatum, obmywając nogi także kobietom.

Z kolei opis łamania chleba jest w Ewangelii według Mateusza, Marka i Łukasza.

W czasie Mszy Wieczerzy Pańskiej po modlitwie po Komunii świętej Najświętszy Sakrament przenoszony jest procesyjnie do miejsca przechowania, zwanego dawniej ciemnicą. Towarzyszy temu śpiew hymnu „Sław, języku, tajemnicę Ciała i najdroższej Krwi…” autorstwa św. Tomasza za Akwinu i dźwięku kołatek.

Na zakończenie mszy obnaża się ołtarz, wygasza wieczną lampkę na znak, że zabrano Chrystusa. Jeśli to możliwe, zaleca się wynieść krzyże lub je zasłonić, o ile nie zrobiono tego wcześniej.

Obchód misterium Chrystusa ukrzyżowanego rozpoczęty Mszą Wieczerzy Pańskiej jest sposób kontynuowany przez godziny adoracji i zostaje domknięty dopiero wielkopiątkową liturgię Męki Pańskiej.

Podczas sprawowania mszy Wieczerzy Pańskiej tabernakulum powinno być puste, a Komunię świętą udziela się z darów wówczas konsekrowanych w większej ilości, tak aby można było przyjąć Komunię świętą podczas liturgii w Wielki Piątek, kiedy nie sprawuje się mszy św. Według przepisów liturgicznych konsekruje dodatkową hostię, która zostanie wystawiona w Wielki Piątek w Grobie Pańskim.

Msza krzyżma

W Kościele katolickim msza krzyżma w Wielki Czwartek jest ostatnią celebracją 40 dni Wielkiego Postu. W czasie liturgii błogosławione są oleje chorych i katechumenów. Konsekrowany jest olej krzyżma, używany w sakramencie chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich i przy poświęceniu kościołów i ołtarzy.

Msza krzyżma, po łacinie missa chrismatis, zasadniczo sprawowana jest w godzinach porannych Wielkiego Czwartku, w związku z tym należy jeszcze do czasu wielkopostnego. Zawsze celebrowana jest w katedrze, pod przewodnictwem ordynariusza diecezji w otoczeniu prezbiterów diecezjalnych i zakonnych. Do udziału w liturgii zapraszani są lektorzy, nadzwyczajni szafarze Komunii świętej i wszyscy wierni.

Jeżeli w tym dniu trudno jest zgromadzić duchowieństwo i lud wokół biskupa, to można ją sprawować w jednym z poprzednich dni Wielkiego Tygodnia. Przykładem jest okres pandemii, kiedy w niektórych diecezjach była ona celebrowana nawet w późniejszym okresie.

Zgodnie z decyzją papieża Pawła VI wprowadzającą Mszał rzymski odnowiony po soborze - w czasie mszy krzyżma kapłani odnawiają swoje przyrzeczenia złożone w dniu święceń. Obrzędowi towarzyszy modlitwa Kościoła za duchowieństwo.

Biskup pyta wówczas kapłanów: czy chcą pobożnie i z wiarą odprawiać misteria Chrystusa na chwałę Boga i dla uświęcenia ludu chrześcijańskiego zgodnie z tradycją Kościoła? Czy chcą pilnie i mądrze spełniać posługę słowa, głosząc Ewangelię i wykładając prawdy katolickiej wiary? Czy chcą naśladować przykład Chrystusa, Dobrego Pasterza, i nie szukając własnej korzyści troszczyć się o zbawienie ludzi? Czy chcą coraz ściślej łączyć się z Chrystusem Najwyższym Kapłanem, i razem z nim samego siebie poświęcać Bogu za zbawienie ludzi?

Dialog zastępuje w czasie mszy modlitwę powszechną. Na zakończenie liturgii odbywa się obrzęd poświęcenia olejów chorych i katechumenów oraz oleju krzyżma, który we wschodniej tradycji liturgicznej nazywany jest myronem. Świadectwa z VI w. mówią, że krzyżmo było mieszaniną oliwy z oliwek pierwszego tłoczenia na zimno i wonnego balsamu.

SC/PAP