Środa Popielcowa rozpoczyna Wielki Post. "To czas zatrzymania, spojrzenia w głąb siebie i zrewidowania własnych decyzji"

Środa Popielcowa rozpoczyna w Kościele katolickim 40-dniowy okres Wielkiego Postu. Dla wiernych jest on wezwaniem do pokuty i nawrócenia. W tym czasie w parafiach odbywają się rekolekcje i dni skupienia. W piątki są nabożeństwa drogi krzyżowej, a w niedziele wierni śpiewają „Gorzkie żale”. „Wielki Post to nie jest jedynie czas wyrzeczeń, ale przede wszystkim okres, w którym ma się w nas dokonać wewnętrzna przemiana” – wskazał rzecznik Konferencji Episkopatu Polski ks. Leszek Gęsiak SJ.

W Środę Popielcową w kościołach odprawiany jest obrzęd posypania głów wiernych popiołem. Błogosławieństwo i posypanie popiołem odbywają się w czasie Mszy świętej bezpośrednio po homilii.

Towarzyszy temu modlitwa:

„Panie Boże, Ty przebaczasz ludziom, którzy się upokarzają i starają się zadośćuczynić za grzechy, wysłuchaj łaskawie nasze prośby i udziel hojnie błogosławieństwa swoim sługom i służebnicom, którzy będą posypani tym popiołem. Niech wytrwają w czterdziestodniowej pokucie, aby mogli z oczyszczonymi duszami uczestniczyć w paschalnym misterium Twojego Syna”.

„„Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię””

Posypując głowy wiernych popiołem, ksiądz wypowiada słowa: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”, które są wezwaniem do rozpoznania własnej kruchości i ulotności życia.

Obrzęd stanowi pozostałość po starożytnej liturgii nakładania pokuty na publicznych grzeszników. Pokutnicy gromadzili się w świątyni, wyznawali grzechy, kapłan zaś posypywał ich głowy popiołem, nakazując opuszczenie wspólnoty na czas pokuty. Progi kościoła wolno im było znowu przestąpić dopiero po spowiedzi w Wielki Czwartek. Z czasem, dla podkreślenia solidarności Kościoła z grzesznikami, rozciągnięto wspomniany zwyczaj na wszystkich uczestników liturgii.

Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W 1091 r. papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. Popiół, którym posypywane są głowy wiernych, pochodzi z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.

Post ścisły – jakościowy i ilościowy

W Środę Popielcową wiernych obowiązuje post ścisły – jakościowy i ilościowy. Katolicy są zobowiązani do zachowania wstrzemięźliwości od spożywania potraw mięsnych. Post ilościowy oznacza, że w Środę Popielcową i w Wielki Piątek można zjeść jedynie trzy posiłki, w tym jeden do syta. Z zachowania postu zwolnieni są chorzy oraz wierni poniżej 14 lat i powyżej 60 lat. Tego dnia wierni nie mają obowiązku uczestnictwa w Mszy świętej, choć Kościół zachęca do tego.

Wielki Post to okres liturgiczny mający przygotować katolików do pogłębionego przeżywania najważniejszego dla chrześcijanina wydarzenia – zmartwychwstania Chrystusa. Okres 40 dni jest nawiązaniem do czasu, który Chrystus spędził na pustyni, gdzie był kuszony przez diabła. Jezus udał się w miejsce odosobnienia zaraz po przyjęciu chrztu z rąk św. Jana Chrzciciela. Wtedy też św. Jan nawoływał do pokuty oraz przygotowania na przyjście Zbawiciela, wołając: „Przygotujcie drogę Panu, prostujcie ścieżki dla Niego”.

Trzema filarami Wielkiego Postu są: post, modlitwa i jałmużna. Post ma być wyrazem osobistego wysiłku człowieka i walki z własnymi słabościami oraz praktyką, która dokonuje oczyszczenia moralnego. Jałmużna jest wyrazem solidarności i braterstwa oraz niesienia pomocy wszystkim cierpiącym niedostatek. Z kolei modlitwa ma być drogą, która prowadzi do jeszcze większego zjednoczenia człowieka z Bogiem.

Droga krzyżowa i „Gorzkie żale”

Przez cały okres Wielkiego Postu w kościołach w piątki odprawiane są drogi krzyżowe, a w niedziele wierni śpiewają „Gorzkie żale”. Droga krzyżowa to nabożeństwo praktykowane w całym Kościele. Polega na symbolicznym odtworzeniu 14 stacji drogi Jezusa Chrystusa na śmierć i złożenia Go do grobu. „Gorzkie żale” to typowo polska modlitwa zawierająca elementy średniowiecznych pasyjnych misteriów liturgicznych. Ich początek wiąże się w warszawskim Kościołem Świętego Krzyża.

Jedną z wielkopostnych praktyk są rekolekcje w parafiach. Do ich przeprowadzenia zobowiązuje proboszczów kanon 770 Kodeksu prawa kanonicznego. Udział w rekolekcjach ma pomóc wiernym zatrzymać się w biegu i skłonić do pogłębionej refleksji, tak by odnowić relację z Bogiem, ze światem i drugim człowiekiem.

W ostatnich latach coraz popularniejsza staje się w Polsce wielkopostna praktyka odwiedzania kościołów stacyjnych, czyli świątyń, w których w poszczególne dni Wielkiego Postu wierni spotykają się na liturgii. Centralnym wydarzeniem dnia jest zawsze Msza święta. Poza eucharystią w programie są zazwyczaj: adoracja Najświętszego Sakramentu, wspólny różaniec, „Koronka do Miłosierdzia Bożego” i droga krzyżowa.

Liturgia w okresie Wielkiego Postu jest wyciszona. Dominującym kolorem szat liturgicznych jest fiolet. Z obrzędów Mszy świętej znika hymn „Chwała na wysokości Bogu”, który śpiewany jest jedynie w czasie przypadających w Wielkim Poście uroczystości, i aklamacja „Alleluja”. Zastępuje ją aklamacja „Chwała Tobie, Królu wieków” albo „Chwała Tobie, Słowo Boże”.

„Okazja do zbliżenia się do Chrystusa”

Niech ten czas stanie się dla nas okazją do ponownego zbliżenia się do Chrystusa

— powiedział przewodniczący Episkopatu Polski abp Tadeusz Wojda SAC z okazji rozpoczynającego się w Środę Popielcową (w tym roku 18 lutego) Wielkiego Postu.

„Czas zatrzymania, spojrzenia w głąb siebie”

Wkraczamy w kolejny Wielki Post w naszym życiu – czas zatrzymania, spojrzenia w głąb siebie, zrewidowania własnych decyzji i wyborów oraz postawienia sobie najważniejszych pytań: dokąd zmierzam? Co naprawdę jest dla mnie ważne? Ku czemu skłania się moje serce?

— wskazał rzecznik Konferencji Episkopatu Polski ks. Leszek Gęsiak SJ.

Ks. Gęsiak wyjaśnił, że w Wielkim Poście jesteśmy zaproszeni do wyjścia na pustynię, „po to, by w naszym życiu odrzucić to, co zbędne, a pozostawić to, co naprawdę ważne: pragnienie Boga i otwarcie się na drugiego człowieka”.

Rzecznik KEP zwrócił uwagę, że nie jest to jedynie czas wyrzeczeń, ale przede wszystkim okres, w którym ma się w nas dokonać wewnętrzna przemiana. Dodał, że pomocą na tej drodze są konkretne narzędzia: post, modlitwa i jałmużna.

Dzięki nim możemy lepiej zobaczyć, do czego jesteśmy przywiązani, w jakich sferach próbujemy forsować swoją wolę oraz co wzbudza w nas lęk i niepokój

— ocenił.

Ks. Gęsiak wskazał, że w czasie Wielkiego Postu Kościół proponuje różne nabożeństwa i inicjatywy, które pomagają głębiej przeżyć ten okres, takie jak Droga Krzyżowa, Gorzkie Żale czy adoracja Krzyża. Przyznał, że coraz popularniejsze w Polsce staje się pielgrzymowanie do kościołów stacyjnych.

Wszystko po to, byśmy potrafili zatrzymać się w codziennym biegu, wyrwać z powszedniej rutyny i otworzyć swoje serce na Boga oraz na drugiego człowieka

— zauważył.

CZYTAJ TAKŻE: Na Jasnej Górze rozpoczęło się 40-godzinne nabożeństwo przed Wielkim Postem. W tym roku wierni będą się modlić między innymi o pokój

BP KEP/PAP/oprac. Natalia Wierzbicka

Wszystkie najnowsze artykuły znajdziesz na wPolityce.pl/najnowsze. Nie przegap!