Grunwald czy 4 czerwca 1989 r.? Wiemy, które wydarzenie bardziej budzi dumę narodową

Większość Polaków dobrze ocenia upadek komunizmu, ale tylko 1 proc. badanych wskazuje 4 czerwca 1989 r. jako powód do dumy, a dla 24 proc. jest nim zwycięstwo pod Grunwaldem – wynika z raportu Narodowego Centrum Kultury.

Spór o dziedzictwo transformacji ustrojowej bardziej dzieli dziś Polaków niż sama ocena wydarzeń z 4 czerwca 1989 r.

— ocenił w rozmowie z PAP Antoni Głowacki z Narodowego Centrum Kultury.

Jak podkreślił, pamięć o upadku komunizmu „wciąż pozostaje w pewnym sensie w budowie”.

Dziedzictwo transformacji

Z badań wynika, że same wydarzenia z 1989 r. są przez większość Polaków oceniane pozytywnie. Spór dotyczy raczej dziedzictwa transformacji niż samego 4 czerwca

— powiedział Głowacki.

Zwrócił uwagę, że rozmowy o historii bardzo szybko przechodzą dziś w dyskusję o współczesnej polityce.

Ekspert NCK odniósł się do wyników raportu „Czy chcemy Święta Wolności? Pamięć 4 czerwca 1989 r.”, z którego wynika m.in., że tylko 1 proc. Polaków wskazuje 4 czerwca jako powód do dumy narodowej, podczas gdy pamięć o bitwie pod Grunwaldem napełnia dumą już 24 proc. respondentów. Jak zaznaczył, problem nie polega na braku pamięci o transformacji, lecz na tym, że społeczeństwo postrzega ją jako długotrwały proces, a nie jedno symboliczne wydarzenie.

To był proces rozłożony w czasie i trudny do sprowadzenia do jednego symbolicznego momentu. Dlatego samo „wyciąganie” 4 czerwca z tego kontekstu może wydawać się sztuczne

— ocenił.

Obalenie komunizmu

Jednocześnie zauważył, że gdy pytania dotyczą szerzej obalenia komunizmu, liczba pozytywnych wskazań rośnie do ok. 13 proc.

W rozmowie z PAP Głowacki podkreślił także, że pamięć o transformacji nie wykształciła jeszcze trwałych rytuałów społecznych.

W przeciwieństwie do 11 listopada, nie mamy zakorzenionej tradycji obchodów. Takie święta buduje się przez dekady, konsekwentnie i wspólnotowo

— zaznaczył.

Zdaniem autora raportu młodsze pokolenia silniej emocjonalnie reagują dziś np. na Powstanie Warszawskie niż na rok 1989, ponieważ starsze wydarzenia mają już ustalone znaczenie symboliczne. Transformacja pozostaje natomiast doświadczeniem żywej pamięci pokolenia rodziców i dziadków.

Głowacki zwrócił uwagę, że młodym ludziom trudno utożsamiać się z transformacją przedstawianą głównie jako proces polityczny i geopolityczny, a przecież „to nie jest tylko opowieść o polityce, to także historia indywidualnej wolności i zmiany codziennego życia”.

Raport Narodowego Centrum Kultury poświęcony pamięci o 4 czerwca 1989 r. zostanie zaprezentowany 4 czerwca w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku podczas obchodów Święta Wolności i Praw Obywatelskich. Badanie objęło analizę mediów, internetu, sondaż opinii publicznej oraz wywiady fokusowe prowadzone od maja do sierpnia 2025 r.