„Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926” – prof. Wojciech Polak o dramatycznych decyzjach i lekcjach Polski

„Józef Piłsudski powinien dla nas wszystkich pozostać wzorcem patriotyzmu i troski o dobro wspólne” – tymi słowami prof. Wojciech Polak otwiera refleksję nad stuleciem przewrotu majowego w swojej najnowszej książce „Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926”.

Publikacja nie jest klasyczną biografią Piłsudskiego. Autor nie skupia się wyłącznie na życiorysie jednej z najważniejszych postaci polskiej historii, lecz przede wszystkim na analizie mechanizmów politycznych i społecznych, które doprowadziły do dramatycznego przesilenia w maju 1926 roku. To mocna, bezkompromisowa opowieść o kryzysie państwa, ostrych sporach politycznych i decyzjach, które wstrząsnęły młodą polską demokracją, oparta na solidnych źródłach historycznych.

Prof. Wojciech Polak, wybitny historyk, dyrektor Centrum Badania Historii „Solidarności” i Oporu Społecznego w PRL oraz członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, w prosty i przystępny sposób prowadzi czytelnika przez burzliwą rzeczywistość pierwszych lat niepodległej Polski. Przypomina, że Józef Piłsudski odegrał kluczową rolę w procesie odzyskania niepodległości. Po 1918 roku bez żadnych nacisków i sporów politycznych został wybrany Naczelnikiem Państwa jako symbol walki o wolność. Po zwycięstwie w wojnie z bolszewikami otrzymał tytuł Marszałka Polski. Z czasem jednak jego pozycja w życiu publicznym zaczęła być podważana przez część środowisk politycznych. W 1923 roku Piłsudski zdecydował się wycofać z życia politycznego.

Wówczas scena polityczna II Rzeczypospolitej stawała się coraz bardziej skonfliktowana. W gorące partyjne rozgrywki wciągano nawet wojsko, a Sejm stał się areną nieustannych kłótni, w których chodziło głównie o partykularne interesy. Pojawiało się też coraz więcej pytań, czy tak powinna wyglądać wymarzona demokracja w młodym państwie, które dopiero co odzyskało niepodległość.

Sto lat po przewrocie majowym wydarzenia te wciąż inspirują do refleksji nad kondycją demokracji, odpowiedzialnością elit politycznych oraz rolą obywateli w życiu publicznym. Jak zaznacza autor: „Trzeba też popatrzeć na wydarzenia sprzed stu lat z perspektywy teraźniejszości, bo przecież historia powinna być nauczycielką życia. Dzisiejsza demokracja wymaga przestrzegania prawa, dobrego obyczaju, wymaga rzetelnych i uczciwych urzędników, sprawiedliwych i niezależnych sędziów. Jeżeli tego wszystkiego nie ma, dochodzi do tragedii, która ma miejsce obecnie w Polsce”.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają słowa polskiego papieża Jana Pawła II, który darzył Marszałka wielkim szacunkiem: „Historia uczy, że demokracja bez wartości łatwo się przemienia w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm”.

Książka prof. Wojciecha Polaka powstała po to, by historia uczyła i inspirowała. Przystępny styl, bogata dokumentacja źródłowa i liczne ilustracje sprawiają, że czyta się ją jednym tchem, a refleksje nad przewrotem majowym pozostają aktualne także dziś w kontekście wyzwań dla demokracji, państwa prawa i odpowiedzialności społecznej. Autor nie potępia Józefa Piłsudskiego za wydarzenia z 1926 roku, choć dostrzega ich dramatyzm i ofiary w ludziach. Jak podkreśla: „Nikt nie akceptuje dzisiaj rozwiązań siłowych i przelewu krwi. Ale jakiś przełom jest konieczny. Potrzebny jest solidarny sprzeciw wszystkich Polaków wobec dyktatury, łamania prawa i podporządkowywania naszego kraju decyzjom europejskich biurokratów z Brukseli i z Berlina”.