Przesłanie prezydenta z okazji 250. rocznicy powołania KEN: Jej istota i cele były podporządkowane dobru wspólnemu nowoczesnego narodu

Prezydent Andrzej Duda wystosował przesłanie z okazji 250. rocznicy powołania Komisji Edukacji Narodowej. Wyraził nadzieję, że historia KEN oraz odwaga i patriotyzm współtworzących ją wizjonerów pozostaną inspiracją dla wszystkich, którym leży na sercu pomyślność Rzeczypospolitej.

Przesłanie prezydenta Andrzeja Dudy opublikowano dzisiaj, w rocznicę powołania Komisji Edukacji Narodowej, na stronie Kancelarii Prezydenta RP.

Naprawa ustrojowa

Dwieście pięćdziesiąt lat temu Sejm Rzeczypospolitej Obojga Narodów powołał Komisję Edukacji Narodowej – instytucję prekursorską i niemającą odpowiednika w ówczesnej Europie. Przed tym centralnym organem państwowym do spraw oświaty – dziś powiedzielibyśmy: ministerstwem – postawiono bezprecedensowe, ogromnie odpowiedzialne zadanie. Kasata zakonu jezuitów w lipcu 1773 roku groziła likwidacją niemal wszystkich istniejących w Polsce szkół szczebla podstawowego i średniego prowadzonych przez to zgromadzenie. Należało więc pilnie zapewnić im ciągłość działania. Jednocześnie ambitny program ustrojowej naprawy Rzeczypospolitej wymagał upowszechnienia nowoczesnego etosu obywatelskiego, uformowania nowych elit państwowych, kadr urzędniczych i wojskowych. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom, Komisja Edukacji Narodowej stworzyła ramy organizacyjne i merytoryczne systemu oświaty publicznej, który miał przygotować młodych Polaków do sprostania wyzwaniom epoki, do podjęcia równorzędnej rywalizacji cywilizacyjnej z innymi państwami naszego kontynentu, w tym szczególnie z nieprzyjaznymi mocarstwami ościennymi

— napisał prezydent.

Przypomniał, że w dzieło to zaangażowało się grono uczonych, pisarzy i artystów pod kierunkiem Hugona Kołłątaja. Komisja powołała dwie uczelnie: Szkołę Główną Koronną i Szkołę Główną Litewską oraz objęła nadzór nad szkołami elementarnymi i średnimi. Wśród nowo wprowadzonych przedmiotów nauczania znalazły się rolnictwo, chemia, zoologia, botanika, mechanika, a także prawo i etyka.

Program kształcenia kładł nacisk na umiejętności praktyczne oraz samodzielne poszerzanie horyzontów intelektualnych. Co szczególnie istotne, w miejsce łaciny językiem wykładowym uczyniono polski. Podobnie jak powołanie Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, które opracowywało i wydawało podręczniki, zmiana ta znacząco przyczyniła się do rozwoju nowoczesnej polszczyzny. Przede wszystkim jednak mocniej związała pokolenia Polaków z dziedzictwem rodzimej kultury i piśmiennictwa. O fundamentalnym znaczeniu tej decyzji zaświadczyły późniejsze dzieje oporu przeciw germanizacji i rusyfikacji w epoce zaborów oraz walk o odzyskanie niepodległej Rzeczypospolitej

— wskazał Andrzej Duda.

Spuścizna KEN

Dzisiaj, z perspektywy dwóch i pół wieku, możemy śmiało powiedzieć, że rewolucyjne i dalekowzroczne postanowienia powołującej KEN uchwały Sejmu z 14 października 1773 roku oraz Ustaw Kommissyi Edukacyi Narodowej dla stanu akademickiego i na szkoły w krajach Rzeczypospolitej przepisanych dorównują rangą Ustawie rządowej Sejmu Wielkiego z 3 maja 1791 roku. Stanowiły bowiem swego rodzaju konstytucję szkolnictwa polskiego – nakazującą, aby jego istota, cele i organizacja były podporządkowane dobru wspólnemu nowoczesnego narodu i jego państwa

— zaznaczył prezydent.

Ufam, że historia Komisji Edukacji Narodowej oraz odwaga i patriotyzm współtworzących ją wizjonerów pozostaną inspiracją dla wszystkich, którym leży na sercu pomyślność Rzeczypospolitej

— podkreślił.

pn/PAP