NASZ WYWIAD. Prof. Roszkowski: Gdyby nie PW, Polska mogła być republiką sowiecką. Być może powstańcy uratowali nasz kraj

„Gdyby nie Powstanie Warszawskie, to armia sowiecka poszłaby zdecydowanie dalej. Armia sowiecka zatrzymała się na parę miesięcy pod Warszawą i nie zagarnęła dużej części Niemiec i w związku z tym powstał PRL. Być może powstańcy warszawscy uratowali Polskę. Co prawda w kształcie PRL-u, ale przynajmniej nie republiki sowieckiej” - mówi portalowi wPolityce.pl prof. Wojciech Roszkowski, historyk.

wPolityce.pl: Czym jest dla Pana rocznica Powstania Warszawskiego?

Prof. Wojciech Roszkowski: Ta rocznica ma dla mnie dwa wymiary: zarówno osobisty, jak i publiczny.

Zacznijmy może od tego drugiego. Wydaje mi się, że pamięć o Powstaniu Warszawskim powinna być coraz bardziej powszechna jako taka trudna lekcja historii. Z jednej strony bowiem Powstanie Warszawskie upadło i zakończyło się politycznym fiaskiem. Polska została oddana pod władzę komunistów i Związku Sowieckiego.

Z drugiej strony jest to lekcja niezwykłego patriotyzmu, wbrew zupełnie tragicznym okolicznościom końca wojny. To bohaterstwo i patriotyzm powinniśmy pamiętać bardziej niż tę porażkę polityczną.

Powinniśmy stale zadawać sobie pytanie „Czy warto było”. Moja odpowiedź na to pytanie jest nie tylko z ducha patriotycznego, ale także z perspektywy dłuższej historii, która wskazuje, że gdyby nie Powstanie Warszawskie, to armia sowiecka poszłaby zdecydowanie dalej. Armia sowiecka zatrzymała się na parę miesięcy pod Warszawą i nie zagarnęła dużej części Niemiec i w związku z tym powstał PRL. Być może powstańcy warszawscy uratowali Polskę. Co prawda w kształcie PRL-u, ale przynajmniej nie republiki sowieckiej.

To wymiar publiczny, jeśli chodzi o ten osobisty – pamięć o moim wuju, bracie mojej mamy, który zginął w Powstaniu.

Czy nie jest trochę tak, że z dzisiejszej perspektywy zdecydowanie łatwiej jest niektórym z nas oceniać, że „nie było warto”, mówić o „martyrologii” i „czczeniu porażek”?

No właśnie. W tym sensie ta postawa patriotyczna, której wzór stanowią powstańcy warszawscy, powinna dziś na nas, zwłaszcza na młode pokolenie, oddziaływać bardziej, zważywszy na niebezpieczeństwa, które Polsce grożą.

Mówi się przecież w mediach o wagnerowcach, o wojnie hybrydowej na granicy z Białorusią czy wojnie na Ukrainie, a dla dużej części społeczeństwa jest to jakaś odległa sprawa, jak gdyby nas mało dotycząca. A ona powinna wpływać na naszą wyobraźnię, bo nic w historii nie jest dane na zawsze. I jeśli żyjemy w kraju położonym w takim miejscu, to nie ma wolności bez gotowości do poświęcenia. I ten wzór powstańców, wydaje się, stale powinien nam o tym przypominać.

Mówimy też o rocznicy, która - mimo że niektórzy próbują wykorzystywać ją w bieżących sporach politycznych czy „dopisywać” jakieś nowe „wartości”, o które mieli walczyć powstańcy- łączy Polaków

Wartości, które przyświecały uczestnikom Powstania Warszawskiego były bardzo proste: walka o niepodległą Polskę. Natomiast osobiste koleje losu powstańców były, jak w przypadku nas wszystkich, dosyć indywidualne. Łączyło ich jedno: chęć odzyskania wolności, za co gotowi byli poświęcić nawet życie.

I dlatego jest to rocznica, która powinna dziś nas jednoczyć. Wszelkie dodatkowe aspekty polityczne powinny odejść na dalszy plan. Może z wyjątkiem dwóch rzeczy, choć takich metapolitycznych: wolność ma swoją cenę. A po drugie: wolność ma czemuś służyć.

Bo powstańcom chodziło nie tylko o osobistą wolność, ale o wolność państwa, w której można by planować i rozwijać swoje życie osobiste w warunkach wolności politycznej, a nie uzależnienia od obcego mocarstwa.

Bardzo dziękuję za rozmowę.