Pierwsze sowieckie raporty o niemieckim KL Auschwitz. Mało o Żydach, prawie nic o Polakach

Fot. sxc.hu/wPolityce.pl
Fot. sxc.hu/wPolityce.pl

Jakość pierwszych sowieckich raportów o zajętym przez Armię Czerwoną zespole niemieckich obozów KL Auschwitz Birkenau silnie kontrastuje z wysoką jakością wcześniejszych polskich raportów Jana Karskiego, Witolda Pileckiego i Zofii Kossak.

Opublikowany kilka miesięcy temu przez rosyjskie Ministerstwo Obrony zbiór 15 odtajnionych dopiero wówczas dokumentów zawiera najstarsze ze znanych sowieckich dokumentów na temat KL Auschwitz. Powstały one w pierwszych dniach i tygodniach po 27 stycznia 1945 r., czyli po zajęciu terenu obozu.

Zwraca uwagę propagandowa tendencyjność zwłaszcza pierwszych raportów. Eksponują one udział ofiar rosyjskich/sowieckich (niekiedy nazywanych słowiańskimi) kosztem ofiar polskich i żydowskich. Niekiedy całkowicie przemilczają udział polskich ofiar. Zazwyczaj całkowicie pomijają fakt przywożenia Żydów do obozu zagłady celem ich uśmiercenia. Źródłem pierwszej wzmiankowanej w tych sowieckich raportach informacji o zagładzie przywożonych do obozu Żydów jest dopiero relacja Polaka, więźnia Oświęcimia i ministra w rządzie Władysława Grabskiego.

Poniżej przegląd treści tych dokumentów. Wybór oraz wytłuszczenia i podkreślenia w tekście – MG, wersaliki – wg oryginałów.

Dok. nr 1 z 28 I 1945 (całość)

Raport Szefa Zarządu Politycznego 1 Frontu Ukraińskiego [NN] Jaszieczkina z 28 stycznia 1945 r. dla Szefa Głównego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej gen. A.S. Szczerbakowa o oswobodzeniu m. Oświęcim mps, 2 str., F236, op2727, d33, l314-315

„27 stycznia wojska [Pierwszego] Frontu [Ukraińskiego] oswobodziły miasto Oświęcim i Brzezinkę, zamienione przez Niemców [w oryginale wszystkie nazwy narodowości pisane małymi literami] w największy obóz koncentracyjny dla Rosjan, Ukraińców, Polaków, Węgrów, Czechów, Jugosłowian, Francuzów i innych narodów. Administracja i ochrona obozu uciekła do Niemiec. W obozie było około 10.000 osób. Około połowę z nich skierowano do m. Kraków do punktu filtracyjnego NKWD.

Według relacji Jana WALUSIA, Józefa [NN] i innych mieszkańców wsi Lasgacek[!?] Niemcy zorganizowali obóz wiosną 1940 roku. Zbudowano wielką liczbę baraków i pięć specjalnych pieców do palenia trupów i osłabłych więźniów. W centrum obozu były szubienice, gdzie codziennie wieszano więźniów. Obóz było otoczony drutami kolczystymi pod napięciem elektrycznym i uważnie chroniony przez wojska „SS”.

W lipcu 1940 roku przybył z Warszawy pierwszy transport aresztowanych Polaków liczący około 5-6 tysięcy ludzi. W czasie istnienia obozu zginęły w nim setki tysięcy kobiet, dzieci i starców słowiańskich narodowości.

Obóz śmierci w Oświęcimiu z roku na rok powiększał się i pod koniec 1944 roku obejmował 13.000 [!] km kw. Zbudowano w nim dodatkowo wielką liczbę baraków.

W czasie trzech miesięcy końca 1944 i początku 1945 roku Niemcy codziennie wywozili więźniów z obozu w głąb Niemiec, rozstrzeliwali świadków swoich zbrodni i na wszystkie sposoby dążyli do ukrycia śladów swoich przestępstw.

Komendantem obozu był Niemiec, kapitan wojsk „SS” Gess [tj. Hess].

W zajętej przez nasze wojska wsi [dosł. wiejskim punkcie] Jaworzno przez około dwa lata funkcjonował obóz koncentracyjny, zajmujący ponad 500 metrów kwadratowych. (…) W obozie przetrzymywano przede wszystkim Żydów z Polski, Grecji, Holandii i [w kopii dokumentu brak jednego wyrazu]. Wszyscy przebywający w obozie byli ubrani w jutową [odzież] a na nogach zamiast butów nosili drewniane chodaki. Na lewej ręce więźniów oznaczano [klejmowano] numerem. Więźniowie pracowali w elektrowni, kopalni i innych przedsiębiorstwach. Niezdolnych do pracy przewożono do Birkenau i Auschwitz i uśmiercano. Przed ucieczką z Jaworzna Niemcy częściowo zlikwidowali chorych a niezdolnych do pracy pognali do Niemiec. Z 4.000 zostało 550 chorych więźniów, wymagających pomocy medycznej.

Podejmuje się działania celem okazania pomocy wyswobodzonym więźniom. Skierowałem do Krakowa, Częstochowy do punktów filtracyjnych [NKWD] [dopisano ręcznie: Oświęcim] dwie [poprawiono ręcznie na: trzy] grupy oficerów politycznych [dosł.: politrabotnikow] celem wykonania pracy [politycznej] z sowieckimi obywatelami uwolnionym z niemieckiej niewoli, przesłuchania ich i selekcji do rezerwowych [tyłowych] pułków [Armii Czerwonej]. Skierowano tam dwa[?] samochody pionu propagandowego [dwie agitmasziny].

Nr 469

Dok. nr 2 z 26-28 I 1945

fragment Dziennika działań bojowych 472 Pułku Piechoty 100 Dywizji Piechoty od 26 do 28 stycznia 1945 r. rps, 4 str., F7117, op74717, d7, l1,8ob-9ob

Dok. nr 3 z 29 I 1945 (całość)

Informacja członka Rady Wojskowej 1 Frontu Ukraińskiego gen. [NN] Krajnikowa z 29 stycznia 1945 r. dla sekretarza Komitetu Centralnego WKP(b) [w opisie ahistorycznie: KPZR] G.M. Malenkowa o obozie Oświęcim

mps, 1 str., F236, op2712, d343, l110

Oswobodzony został rejon obozu koncentracyjnego Oświęcim. Straszny obóz śmierci. W Oświęcimiu znajduje się pięć obozów. W czterech z nich trzymano ludność ze wszystkich państw Europy, piąty obóz był więzieniem, gdzie obozowa administracja zamykała ludzi winnych różnych wykroczeń.

Każdy obóz przedstawiał sobą ogromną powierzchnię [plac] otoczoną rozpiętymi w kilku rzędach drutami kolczastymi, nad którymi poprowadzono przewody elektryczne wysokiego napięcia. Za tym ogrodzeniem nieskończona liczba drewnianych baraków. Nieskończone tłumy ludzi wyswobodzonych przez Armię Czerwoną wychodzą z tego obozu śmierci. Wśród nich Węgrzy, Włosi, Francuzi, Czechosłowacy, Grecy, Jugosłowianie, Rumuni, Holendrzy, Belgowie. Wszyscy oni wyglądają na skrajnie zmęczonych. Siwowłosi starcy i młodzi chłopcy , matki z dziećmi przy piersiach i niemowlętami, prawie wszyscy na pól nadzy.

Bardzo dużo naszych radzieckich obywateli, mieszkańców leningradzkiego, kalinińskiego, witebskiego, tulskiego i moskiewskiego rejonu [obłastiej], ze wszystkich rejonów radzieckiej Ukrainy. Wśród nich wielu okaleczonych, zachowujących ślady przesłuchań, ślady faszystowskiego zezwierzęcenia.

W Oświęcimiu według wstępnych danych [uzyskanym od?] uwięzionych zamęczono, spalono, rozstrzelano setki tysięcy ludzi.

Proszę wydać zarządzenie o przysłaniu przedstawicieli Państwowej Komisji Nadzwyczajnej do Badania Zbrodni Faszystowskich.

Dok. nr 4 z 29 I 1945 (fragmenty)

Informacja polityczna Szefa Wydziału Politycznego 100 Lwowskiej Dywizji Piechoty ppłk [NN] Kostina z 29 stycznia 1945 r. dla Szefa Wydziału Politycznego 60 Armii gen. [NN] Griszajewa i  dla Szefa Wydziału Politycznego 106 Korpusu Piechoty Gwardii płk [NN] Bronnikowa o oswobodzeniu obozu Oświęcim

mps, 3 str., F998, op1, d464, l79-80

[…] w rezultacie opanowania m. Oświęcim, Babice i Brzezinka OSWOBODZONO ponad 5000 osób znajdujących się w OŚWIĘCIMSKIM obozie, wśród których znajdują się jeńcy wojenni, obywatele przemocą uwięzieni na okupowanych terytoriach Związku Sowickiego, Polski i in. państw. […]

Wśród [nieewakuowanych z obozu] był Polak TOŁŁOCZKO Ljudył [wł.: Ludwik; 1870+1957], który jak oświadczył od 1919 r. do 1920 r. był Ministrem Poczt i Telegrafów w rządzie Polski i opowiedział co następuje: „Niemcy chcieli całkowicie zlikwidować polską inteligencję. Znam wielu polskich uczonych, których Niemcy zamęczyli. Do obozu przywożono Żydów z różnych stron i wszystkich co do jednego, nie oglądając się na [ich] wiek, rozstrzeliwali. W piecach spalili miliony ludzi. Latem od palenia ludzi był taki smród, że nie było czym oddychać.” […]

PRACA Z POLSKĄ LUDNOŚCIĄ

W okresie od 27.01.45 r. do 29.01.45 r. przeprowadzono następujące prace: […]

Dok. nr 5 z 29 I 1945

Raport korespondenta wojennego „Prawdy” ppłk. B[orysa] Polewoja z 29 stycznia 1945 r. dla Szefa Zarządu Politycznego 1 Frontu Ukraińskiego [NN] Jaszieczkina o obozie Oświęcim mps (uwierzytelniona kopia oryginału), 4 str., F236, op2675, d340, l12a-15a

Dok. nr 6 z 29 I 1945

Raport korespondenta wojennego „Komsomolskoj Prawdy” kpt. S. Kruszyńskiego z 31 stycznia 1945 r. dla Szefa Zarządu Politycznego 1 Frontu Ukraińskiego [NN] Jaszieczkina o obozie Oświęcim

mps (uwierzytelniona kopia oryginału), 4 str., F236, op2675, d340, l2a-2b

Dok. nr 7 z 2 I 1945

Raport Dowództwa 60 Armii 1 Frontu Ukraińskiego dla Ministerstwa Obrony o liście poborów żołnierzy pod kątem cech społeczno-demograficznych według stanu na dzień 1 stycznia 1945 r. rps, 3 str., F417, op10574, d93, l37,37ob

Dok. nr 8 z 9 III 1945

Biuletyn Informacyjny nr 389 Zarządu Politycznego 1 Frontu Ukraińskiego o niemieckim obozie śmierci Oświęcim (Auschwitz) z 9 marca 1945 r.

mps, 22 str., F236, op2675, d353, l51-72

[Najobszerniejsze, ale też najpóźniejsze z prezentowanych, omówienie tematu a zarazem dopiero pierwszy z ujawnionych i opublikowanych w tym zestawie dokumentów, w których we właściwej skali opisano różne kategorie więźniów, w tym więźniów Żydów, i opisano ich losy.]

[Dok. nr 9-15 nie mają bezpośredniego związku z tematem KL Auschwitz]

Autor

Studio TV

W tym miejscu za chwilę pojawią się komentarze...

Redaktor Naczelna: Marzena Nykiel

Zespół: Krzysztof Bałękowski, Wojciech Biedroń, Adam Kacprzak, Jacek Karnowski, Michał Karnowski, Tomasz Karpowicz, Kamil Kwiatek, Aleksander Majewski, Adam Stankiewicz, Weronika Tomaszewska, Anna Wiejak.

Autorzy: Łukasz Adamski, Piotr Cywiński, Krzysztof Feusette, Grzegorz Górny, Edyta Hołdyńska, Jerzy Jachowicz, Aleksandra Jakubowska, Stanisław Janecki, Dorota Łosiewicz, Maja Narbutt, Maciej Pawlicki, Andrzej Potocki, Marek Pyza, Aleksandra Rybińska, Marcin Wikło.

Używasz przestarzałej wersji przeglądarki Internet Explorer posiadającej ograniczoną funkcjonalność i luki bezpieczeństwa. Tracisz możliwość skorzystania z pełnych możliwości serwisu.

Zaktualizuj przeglądarkę lub skorzystaj z alternatywnej.