GRAŻYNA ANCYPAROWICZ: Monitoring zakłóceńGRAŻYNA ANCYPAROWICZ: System wczesnego ostrzegania krajów UE przed „czarnymi łabędziami” i „szarymi nosorożcami”

Globalizacja sprawiła, że światowa gospodarka – broniąc się, tak jak potrafi najlepiej, przed szarżą „szarych nosorożców” – nie dostrzega zagrożenia, które niosą „czarne łabędzie”. Dlatego już w traktacie z Maastricht ustanowiono, a w traktacie lizbońskim wzmocniono, system instytucji i procedur utworzonych z myślą o koordynacji polityki gospodarczej.

Początki globalizacji, rozumianej jako ogół procesów ekonomicznych, społecznych, kulturowych i politycznych prowadzących do coraz większej współzależności producentów oraz postępującej na wielu płaszczyznach integracji formalnie suwerennych państw, lokuje się w epoce wielkich odkryć geograficznych dokonywanych przez Europejczyków od XV w. Procesy te legły u podstaw tworzenia kolonialnych imperiów, nasiliły się w dobie rewolucji przemysłowej, w pierwszej połowie XX w. stały się przyczyną tak głębokich konfliktów interesów pomiędzy mocarstwami, że wywołały dwie wojny światowe. Definitywny rozpad systemu kolonialnego, jaki nastąpił w latach 50., wymagał zbudowania na nowo relacji między dawnymi metropoliami a terytoriami zależnymi, w czym wiodącą rolę odegrały wielkie korporacje, wspierane przez globalne instytucje finansowe i opiniotwórcze środowiska. Ufne otwarcie postkolonialnych państw na współpracę z zagranicznymi inwestorami dawało nadzieję na wielkie pchnięcie (big push), start i pęd do dojrzałości (start and drive to maturity), wyjście z zaklętego kręgu ubóstwa (breaking out of the vicious circle of poverty). Przemawiały za tym także empirycznie dowiedzione, spektakularne sukcesy gospodarcze „azjatyckich tygrysów”. Ich śladem starały się podążać – atrakcyjne z uwagi na duży potencjał surowcowy i ludnościowy – wielkie kraje azjatyckie i latynoamerykańskie, a po bankructwie realnego socjalizmu – także państwa Europy Środkowej i Wschodniej.