Wodorowa przyszłość z NFOŚiGW. Technologie produkcji bezemisyjnego wodoru odgrywają coraz większą rolę w przemyśle i transporcie

Jednym z filarów rewolucji energetycznej prowadzącej do bezemisyjnej gospodarki ma być zwiększenie wykorzystywania technologii wodorowych, które zaczynają odgrywać coraz większą rolę w przemyśle i transporcie. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) jest największą instytucją publiczną w Polsce, która od kilku już lat finansuje i wdraża projekty z tego obszaru. Poprawa jakości powietrza, także poprzez upowszechnianie wodoru w gospodarce i komunikacji jest jednym ze strategicznych celów NFOŚiGW.

Wspieranie technologii wodorowych przez NFOŚiGW rozpoczęło się od wdrożenia programu „Nowa Energia”. Program ten, obecnie zastąpiony przez „Innowacje dla Środowiska”, odegrał ważną rolę w finansowaniu projektów z zakresu nowoczesnych technologii energetycznych. Jednym z obszarów programu było wsparcie produkcji, transportu, magazynowania i wykorzystania wodoru w polskiej gospodarce. Projekt, zatwierdzony w sierpniu 2022 roku, skupiał się na produkcji „bezemisyjnego” wodoru, dostosowaniu infrastruktury transportowej, skraplaniu, transportowaniu i przechowywaniu wodoru. Program składał się z kilku obszarów tematycznych.

Transport, budynki, magazyny energii…

W ramach obszaru „Produkcja, transport, magazynowanie i wykorzystanie wodoru” można było ubiegać się o dofinansowanie przedsięwzięć mających na celu wdrożenie technologii m.in. produkcji „bezemisyjnego” wodoru, np. wykorzystujących energię wiatru lub słońca, budowy struktur transportu i magazynowania wodoru lub dostosowania do tego już istniejących instalacji. O wsparcie mogły ubiegać się także projekty służące skraplaniu, transportowaniu i przechowywaniu wodoru w postaci ciekłej z zastosowaniem technologii kriogenicznych, a także wielkoskalowego magazynowania wodoru z OZE. Premiowano także przedsięwzięcia wykorzystujące synergiczne efekty pomiędzy sektorami, z uwypukleniem roli wodoru w przemyśle, np. w produkcji stali oraz pozwalające na dostępność i wykorzystanie wodoru w transporcie drogowym, kolejowym lub wodnym.

Na rozwój polskich autobusów

Wśród projektów, które zyskały dofinansowanie warto wymienić budowę fabryki autobusów wodorowych firmy PAK-PCE Polski Autobus Wodorowy, która dostała 50 mln zł.

Jak podkreślono w uzasadnieniu przyznanego dofinansowania, rozwój polskich zakładów produkcji autobusów wodorowych ułatwi realizację celów zawartych w Polskiej Strategii Wodorowej, która zakłada, że do 2025 r. na polskich drogach użytkowanych będzie od 100 do 250 sztuk autobusów wodorowych, a do 2030 r., od 800 do 1000 sztuk. Dofinansowany dzięki programom NFOŚiGW zakład produkcyjny powstaje na terenie Świdnickiej Strefy Aktywności Gospodarczej.

Następnie program „Nowa Energia” został zastąpiony przez „Innowacje dla Środowiska”, którego celem jest wykorzystanie innowacyjnych technologii w ochronie środowiska, mających przyczynić się do osiągnięcia neutralności klimatycznej, zielonej transformacji gospodarki i zrównoważonego rozwoju.  W ramach programu realizowane przedsięwzięcia będą miały na celu rozwój gospodarczy kraju w kierunku gospodarki nowoczesnej, przyjaznej środowisku i o obiegu zamkniętym. W naborze będą realizowane przedsięwzięcia zgodne z tzw. zasadą horyzontalną (charakterystyczną dla projektów obejmujących jak najszerszy zakres działań), a także zasadą nazwaną „nie czyń znaczącej szkody” w odniesieniu do sześciu celów środowiskowych: łagodzenia zmian klimatu, adaptacji do zmian klimatu, zrównoważonego wykorzystywania i ochrony zasobów wodnych i morskich, gospodarki o obiegu zamkniętym, w tym zapobieganiu powstawaniu odpadów i rozwój recyklingu, zapobieganiu i kontroli zanieczyszczeń powietrza, wody i ziemi, ochrony i odbudowy bioróżnorodności i ekosystemów. Przyjmuje się , że technologie produkcji wodoru odnawialnego i niskoemisyjnego mają istotny wpływ na łagodzenie zmian klimatu.

Autobusy i pojazdy potrzebują stacji tankowania

Dobrym uzupełnieniem wymienionych wyżej działań jest trzeci program priorytetowy NFOŚiGW pod nazwą „Wsparcie infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych i wodorowych”. Jego celem jest rozwijanie infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych i tankowania wodoru. Inicjatywa ta jest realizowana przez NFOŚiGW w ramach strategii elektromobilności, mającej na celu stworzenie ogólnokrajowej sieci punktów ładowania samochodów elektrycznych oraz stacji tankowania wodoru.

W ramach programu w trybie konkursowym ogłoszono nabór wniosków, które obejmowały budowę lub przebudowę ogólnodostępnych stacji wodoru. Stacje te to kompleksowe zespoły urządzeń, obejmujące punkt tankowania wodoru, niezbędną infrastrukturę pomocniczą oraz zbiorniki magazynowe. NFOŚiGW zobowiązał się do finansowania infrastruktury tankowania wodoru, która korzysta co najmniej z niskoemisyjnego wodoru, zgodnie z unijnym rozporządzeniem z 2020 roku. Wodór niskoemisyjny może być pochodzenia kopalnego z wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla lub wodorem elektrolitycznym, przyczyniającym się do znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia paliw.

Budżet konkursu wynosi prawie 30 mln zł, a jedna firma może ubiegać się o dofinansowanie w wysokości do 50 proc. kosztów przewidzianych na budowę lub przebudowę stacji wodoru, ale nie przekraczające kwoty 20 mln zł. Program stanowi istotny krok w kierunku promowania zeroemisyjnego transportu i rozwoju infrastruktury wspierającej elektromobilność w Polsce.

Wodorowi innowatorzy znajdą program dla siebie

Trzy wymienione wyżej programy to filary wsparcia rozwoju technologii wodorowych w Polsce w przemyśle i transporcie. Warto jednak wspomnieć, że NFOŚiGW wspiera technologie wodorowe także poprzez inne programy, wśród nich na szczególną uwagę zasługują:

— „Zielony Transport Publiczny”, który daje możliwość udzielania samorządom i operatorom komunikacji miejskiej dotacji i pożyczek na zakup zeroemisyjnych autobusów elektrycznych i wodorowych.

— „Mój elektryk”, w ramach którego możliwe jest uzyskanie dotacji do ekologicznych samochodów elektrycznych i wodorowych przez osoby fizyczne i instytucje. 

— „Energia Plus”, obejmujący finansowaniem budowę lub przebudowę jednostek wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej, w których do produkcji energii wykorzystuje się m.in. wodór.

— „Wsparcie dla przemysłu energochłonnego” – program oferujący dofinansowanie budowy instalacji do wytwarzania ciepła z energii elektrycznej generowanej przy użyciu wodoru.