Czy Smart City to krok w zrównoważoną przyszłość? – raport Instytutu im. Kazimierza Promyka. Idea wdrażana także w Polsce

Smart City to koncepcja urbanistyczna zakładająca rozwój miast z wykorzystaniem technologii informatycznych i komunikacyjnych w taki sposób, by stały się przyjazne dla mieszkańców, przedsiębiorców, turystów oraz osób zarządzających daną aglomeracją. W języku polskim określenie to oznacza inteligentne miasto lub miasto przyszłości. Choć nazwa może kojarzyć się z filmami z gatunku sience fiction, idea z powodzeniem jest wdrażana w wielu miejscach na świecie, także w Polsce. Szczegółowe informacje na ten temat możemy znaleźć w raporcie Instytutu im. Kazimierza Promyka.

Koncepcja Smart City pojawiła się ponad dwie dekady temu i podlega nieustannemu rozwojowi. Należy podkreślić, że nie jest to gotowy do implementacji produkt, ale pewnego rodzaju proces zmierzający do polepszenia warunków życia i usprawnienia działania ośrodka miejskiego. Inteligentne miasto ma odpowiadać na różne problemy dotykające mieszkańców, np. zanieczyszczenie środowiska, wandalizm, wzrost bezrobocia, niedobory zdrowej żywności czy wody pitnej, a przy tym podkreślać walory danej miejscowości.

Aglomeracja ma być traktowana jako jeden organizm, którego poszczególne części współpracują ze sobą i napędzają jego rozwój, czego owocem jest rosnąca funkcjonalność. Kluczowym czynnikiem zarządzania Smart City są dane, dlatego w takich obszarach instaluje się czujniki, kamery i mierniki, dzięki którym możliwe jest monitorowanie, analizowanie oraz reagowanie w czasie rzeczywistym na wszelkie zdarzenia.

Smart City po europejsku

Nazwą Smart City można określić te jednostki miejskie, które wyróżniają się określonymi właściwościami. Podstawową cechą wyróżniającą inteligentne miasto jest dążenie do jak największej samowystarczalności. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Autorzy raportu Instytutu im. Kazimierza Promyka wskazują na efektywność w korzystaniu z dostępnych zasobów, szeroko rozumianą odporność w zakresie klimatu oraz kryzysów, gotowość do modyfikacji, szybkie reagowanie na problemy i aktywne poszukiwanie nowych rozwiązań. Nie bez znaczenia jest też nakierowanie na innowacyjność.

Warto uzmysłowić sobie, że założenia Smart City doskonale wpasowują się w możliwości mniejszych ośrodków, ponieważ inteligentne miasta nie muszą odznaczać się najwyższym poziomem zaawansowania technologicznego.

Ideę Smart City z powodzeniem wdrażają i stosują już różne miasta Europejskie, w których wysoka świadomość społeczna stwarza możliwości realizacji kolejnych ekologicznych projektów. Za najbardziej zielone europejskie miasto uważana jest Kopenhaga, której centrum jest całkowicie zamknięte dla ruchu samochodowego, a komfort podróży gwarantuje zintegrowany transport pieszy, rowerowy oraz samochodowy (tzw. Park&Ride, Bike&Ride). Kolejna zielona stolica to Wiedeń, który w latach 2013 i 2014 zyskał miano najlepszego miasta do życia na świecie zgodnie z Mercey Survey. W Wiedniu znajduje się największa elektrownia biomasy, władze miasta inwestują w panele słoneczne, a autobusy zasilane są energią pozyskaną z OZE. Władze Madrytu udostępniły natomiast swoim mieszkańcom specjalną platformę ułatwiającą zarządzanie usługami miejskimi, w tym wywozem śmieci, recyklingiem czy organizacją terenów zielonych.

Należy jednak mieć świadomość, że Smart Cities mogą generować także pewne zagrożenia. Przede wszystkim gromadzone dużej ilości danych może prowadzić do nadmiernej ingerencji w życie obywateli (w Szanghaju zainstalowano prawie 3 mln kamer, w Londynie natomiast 628 tys.). Niektóre grupy społeczne, np. osoby starsze, mogą mieć problem z cyfrowym i technologicznym wykluczeniem.

Polskie Inteligentne miasta

Rozwiązania smart z powodzeniem wdrażane są także w Polsce, a Warszawa i Wrocław nie bez powodu znalazły się w pierwszej setce najinteligentniejszych miast świata zgodnie z raportem Cities in Motion Index 2020, przygotowanym przez hiszpańską IESE Business School. Pomysłowość władz polskich ośrodków nie odbiega od standardów europejskich, a wdrażane rozwiązania z zakresu transportu, infrastruktury, gospodarki czy środowiska skutecznie poprawiają funkcjonowanie miast.

Szczególnie docenić warto np. Warszawski Indeks Powietrza, który działa w oparciu o aktualne dane pochodzące z coraz większej liczby urządzeń pomiarowych w Warszawie. Na stronie wip.um.warszawa.pl publikowane są zalecenia dla osób zagrożonych stężeniem szkodliwych pyłów w atmosferze, szczególnie dzieci, seniorów oraz osób cierpiących na schorzenia układu oddechowego. W dobie kryzysu energetycznego na uznanie zasługuje także wrocławski system inteligentnego oświetlenia przestrzeni miejskiej, w którym zastosowano automatycznie zmniejszanie lub zwiększanie natężenie światła w zależności od stopnia natężenia ruchu oraz aktualnych warunków pogodowych. Podobne rozwiązanie zastosowano w Lublinie, gdzie latarnie redukują moc oświetlenia dopóki nie wykryją zbliżającego się pieszego, rowerzysty czy samochodu. Gdański system TRISTAR monitoruje trasy transportu publicznego i przekazuje informacje o odjazdach komunikacji miejskiej, w Krakowie System Nadzoru Ruchu Tramwajowego pozwala na zarządzanie ruchem w przypadku awarii, a w Rzeszowie wdrożono system informowania o miejskich wydarzeniach oraz ogłoszeniach.

Raport Instytutu Promyka wskazuje, że wiele miast inwestuje także w:

• aktywne przejścia dla pieszych, złożone z systemu czujników i lamp mających na celu ostrzeganie kierowców o zbliżających się do pasów osobach,

• szlaki rowerowe oraz stacje rowerów miejskich,

• budżety obywatelskie, w ramach których mieszkańcy mogą współdecydować o przeznaczeniu części środków, zgłaszając pomysły, a następnie głosując na nie; dzięki temu powstały m.in. siłownie plenerowe, trasy dla rolkarzy, place zabaw, udogodnienia dla zwierząt w postaci wybiegów dla psów oraz domków dla ptaków,

• karty miejskie umożliwiające przede wszystkim elektroniczny zakup biletów jednorazowych i okresowych oraz przechowywanie ich na plastikowej elektronicznej karcie zbliżeniowej,

• ePUAP, czyli platformę umożliwiającą elektroniczne składanie formularzy do urzędów miejskich,

• nieodpłatną pomoc prawną,

• monitoring miejski, którego obecność w znacznym stopniu zmniejsza liczbę przestępstw i wykroczeń.

Raport Instytutu Promyka zawiera definicje oraz główne założenia idei Smart City, a także przykłady zastosowania tego typu rozwiązań w wybranych miastach w Polsce i na świecie. Przedstawia analizę korzyści i zagrożeń wynikających z wdrażania koncepcji smart. Końcową część materiału stanowią rekomendacje ekspertów dotyczące podstawowych działań, jakie powinny podjąć organy zarządzające miastem, w którym planuje się wdrażanie innowacyjnych technologii.