Tajemnice wrzosowiskTajemnice wrzosowisk. "Są bardzo ciekawym efektem ubocznym także współczesnego sposobu wykorzystania terenu"

W naszej strefie klimatycznej stadium sukcesji, do którego zmierzają wszystkie tereny, jest las. Kierunek leśny został przyjęty przez przyrodę wraz z odchodzącą epoką lodowcową. W pewnym momencie zalesione były niewyobrażalnie rozległe obszary Europy. Ponad lasy wystawały szczyty gór – te skaliste, wznoszące się ponad szczytową granicę lasu. Las nie porastał także jezior. Jednakże jeżeli by pozwolić działać procesom naturalnym odpowiednio długo i bez zakłóceń, zobaczylibyśmy, że góry ulegają erozji i się rozsypują, a jeziora wypłycają się, zarastają, stają torfowiskami. W końcu wszystkie te miejsca pokryłby las.

Cywilizacja, która pojawiła się w międzyczasie, wiązała się jednak z usuwaniem lasu na znacznych powierzchniach. Powierzchnie te miały różne przeznaczenie. Część pozostawała terenami, które ogólnie można by nazwać terenami zieleni, ale z rozmaitych powodów las nie mógł się na nich pojawić z powrotem. Usunięcie lasu doprowadzało często do zubożenia gleby, tym bardziej że niejednokrotnie wiązało się z wypalaniem. Las oczywiście odtworzyłby się i na takim terenie, jeżeli dostałby szansę, ale takie wykorzystane, zubożone tereny były przeznaczane na pastwiska, na których przeżuwacze skutecznie zapobiegały zarastaniu drzewami. Tak powstały słynne wrzosowiska będące znakiem rozpoznawczym i chlubą Szkocji. Był to proces ogólnoeuropejski – nie bez powodu jedna z polskich ras owiec nosi nazwę wrzosówka – ubogie tereny nie były pastwiskami wystarczająco zasobnymi dla krów, ale dla owiec jak najbardziej.