Mimo wielu problemów Ukrainy takich jak trwająca wojna, korupcja i relatywizowanie zbrodniarzy UPA, Unia Europejska otworzyła pierwszy tzw. klaster negocjacyjny z Ukrainą. Nastąpiło to cztery lata od momentu nadania temu krajowi przez Wspólnotę statusu kandydata, a dwa - od rozpoczęcia rozmów akcesyjnych. UE otworzyła również pierwszy klaster z Mołdawią.

Unijna komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos uznała, że jest to „mega poniedziałek” dla procesu rozszerzenia Unii o nowe państwa. Podkreśliła, że Ukraina i Mołdawia dotrzymały słowa jeśli chodzi o niezbędne reformy.

To był najwyższy czas, abyśmy i my dotrzymali słowa

— zaznaczyła Słowenka, która w Komisji Europejskiej odpowiada za procesy akcesyjne państw kandydujących.

Wicepremier ds. integracji Ukrainy z UE i NATO Taras Kaczka powiedział, że dla społeczeństwa ukraińskiego otwarcie pierwszego klastra jest jak przekroczenie Rubikonu.

Jest to szczególnie ważne dla Ukrainy, ponieważ my, całe społeczeństwo ukraińskie, wierzymy, że przystąpienie do Unii Europejskiej jest jak sformalizowanie widocznego marzenia społeczeństwa ukraińskiego

— podkreślił Kaczka.

Wniosek

Ukraina złożyła wniosek o wstąpienie do Unii Europejskiej 28 lutego 2022 r. - cztery dni po rozpoczęciu przez Rosję pełnowymiarowej agresji. Mołdawia zrobiła to 3 marca 2022 r. Oba państwa otrzymały status kandydatów w czerwcu 2022 r. W ten sposób ich procesy akcesyjne zostały połączone.

W czerwcu 2024 r. formalnie rozpoczęły się negocjacje akcesyjne. Przejście do rozmów na temat konkretnych rozdziałów blokowały jednak Węgry. Rząd Viktora Orbana wykorzystywał fakt, że decyzje dotyczące rozszerzenia UE wymagają jednomyślności. Do przełomu w procesie akcesyjnym Ukrainy, a wraz z nią Mołdawii, doszło po objęciu władzy na Węgrzech przez Petera Magyara, który porozumiał się z Kijowem w sprawie praw mniejszości węgierskiej w Ukrainie.

Kaczka powiedział, że udało się zbudować jednomyślność dzięki rzekomemu dialogowi z sąsiadami.

Mamy prawdziwie europejską politykę dotyczącą mniejszości narodowych, która pozwala nam realizować naszą politykę tożsamości narodowej i chronić mniejszości narodowe w sposób, który znalazł odzwierciedlenie w Traktacie o UE 

— zaznaczył ukraiński wicepremier.

Tezy te brzmią wyjąkowo absurdalnie, biorąc pod uwagę niedawne decyzje Ukrainy dotyczące upamiętniania zbrodniarzy z UPA.

Klastry

Łącznie Ukraina i Mołdawia będą musiały otworzyć i zamknąć sześć klastrów. Pierwszy, dotyczący praworządności, otwierany jest jako pierwszy i zamykany jako ostatni. W skład sześciu klastrów wchodzą co najmniej 33 rozdziały negocjacyjne. W ramach pierwszego klastra państwo kandydujące musi dostosować swój porządek prawny do unijnych standardów w zakresie m.in. sądownictwa, walki z korupcją, instytucji demokratycznych, zamówień publicznych, administracji publicznej i kontroli finansowej.

Pozostałe klastry dotyczą: rynku wewnętrznego, konkurencyjności, klimatu, rolnictwa i zagadnień z zakresu polityki zagranicznej.

Kos wyraziła nadzieję, że kolejne pięć klastrów uda się otworzyć z Ukrainą i Mołdawią w lipcu.

Komisarz przypomniała, że KE prowadziła negocjacje akcesyjne z oboma krajami na poziomie technicznym od listopada 2025 r. Takie nieformalne prace podjęto w związku z węgierskim wetem.

Konferencja

Do otwarcia pierwszego klastra doszło podczas konferencji międzyrządowej w Luksemburgu. Uczestniczyli w niej ministrowie ds. europejskich krajów członkowskich. Polskę reprezentował wiceminister spraw zagranicznych Ignacy Niemczycki.

Konferencje międzyrządowe są organizowane w kluczowych momentach procesu akcesyjnego.

Wicepremier, minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski powiedział w poniedziałek, że przystąpienie Ukrainy do UE będzie wymagało spełnienia wszystkich kryteriów członkostwa. Dodał, że Ukraińcy teraz już wiedzą na pewno, o co walczą.

Alternatywną ścieżkę akcesji zaproponował kanclerz Niemiec Friedrich Merz, który chce, by Ukraina otrzymała status „członka stowarzyszonego”. Miałby to być etap przejściowy przed pełną akcesją, który umożliwiłby Kijowowi wejście w struktury europejskie, ale bez prawa głosu. Takie rozwiązania odrzuciła sama Ukraina, a krytycznie podeszły do niej państwa kandydującego do UE na Bałkanach Zachodnich.

Reakcja Zełenskiego

Sprawę skomentował prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.

To, co dzieje się dzisiaj — otwarcie pierwszego klastra w negocjacjach o przystąpieniu Ukrainy i Mołdawii — jest wyraźnym sygnałem, że postępu Europy nie da się zatrzymać. Pracowaliśmy wytrwale, aby dojść do tego momentu. W ostatnich latach Ukraina i Mołdawia wspólnie podjęły ważne kroki. Szczególnie symboliczne jest to, że dziś zwracam się do was z Kiszyniowa w drodze do Francji na szczyt G7

— zwrócił się Zełenski do Międzyrządowej Konferencji Unii Europejskiej na platformie X.

Prezydent ocenił, że relacje sąsiedzkie Ukrainy i Mołdawii są silne.

Wspieramy się nawzajem i razem zmierzamy do UE. I wspólnie osiągniemy ten cel

— dodał.

Uznał, że jedną z najlepszych odpowiedzi, jaką Europa może dać na rosyjskie ataki i ciągłe akty agresji, jest przyspieszenie procesu akcesyjnego oraz otwierania klastrów dla Ukrainy.

Często odnosi się wrażenie, że musimy walczyć mocniej niż inni, aby posuwać się naprzód na naszej drodze do UE. Ukraina zasłużyła na prawo do szybszego tempa. I właśnie taka decyzja polityczna jest dziś Europie potrzebna

— zaznaczył.

Prezydent podkreślił, że Ukraina jest gotowa do otwarcia wszystkich klastrów i wykonała swoją pracę, o czym wiedzą wszyscy w Europie.

Dlatego idźmy naprzód i otwierajmy klastry bez zwłoki — pozostałe pięć po dzisiejszym otwarciu pierwszego

— dodał.

Proponowaliśmy (roysjskiemu przywódcy Władimirowi) Putinowi spotkanie w dowolnym miejscu, w którym można byłoby podjąć realne decyzje o zakończeniu wojny. On tego nie chce. Rozmawialiśmy ze Stanami Zjednoczonymi i Francją o możliwości spotkania z Rosją na marginesie G7 z udziałem wszystkich państw demokratycznych. Putin tego nie chce

— wyjaśnił Zełenski.

Przypomniał, że dzień wcześniej rozmawiał z prezydentem USA Donaldem Trumpem o tym, że takie spotkanie można byłoby zorganizować w USA, „w formacie, w którym Putinowi znacznie trudniej byłoby odmówić, przynajmniej prezydentowi Trumpowi”.

Zobaczymy, co z tego wyniknie. Jeśli Rosja odrzuci również tę szansę, konieczna będzie dodatkowa presja

— uznał Zełenski.

Adrian Siwek/PAP