To on został nowym królem Norwegii. Kim jest Haakon VIII?To on został nowym królem Norwegii. Kim jest Haakon VIII?

Jedno z najważniejszych przemówień Haakon wygłosił 25 lipca 2011 r., kilka dni po zamachach prawicowego ekstremisty w Oslo i na wyspie Utoeya.

Dziś wieczorem ulice są pełne miłości. Postanowiliśmy odpowiedzieć na okrucieństwo bliskością. Postanowiliśmy przeciwstawić nienawiści wspólnotę

– powiedział przyszły monarcha do dziesiątek tysięcy ludzi zgromadzonych przed ratuszem w Oslo.

Wystąpienie pokazało, jak rozumiał swoją przyszłą rolę: stać na straży otwartego społeczeństwa, wzmacniać wspólnotę i wyrażać emocje Norwegów w chwilach próby.

Dziś sam stanął przed godziną próby - o godz. 6.35 w szpitalu w Oslo zmarł Harald V. Na mocy obowiązujących w Norwegii zasad sukcesji Haakon objął tron w chwili śmierci ojca, bez koronacji i zatwierdzenia przez parlament (Storting).

Nowy król Norwegii 

Nowy król najpierw złoży przysięgę przed rządem, a następnie powtórzy ją na pierwszym posiedzeniu Stortingu. Zobowiąże się, że będzie rządzić zgodnie z konstytucją i prawem.

Haakon Magnus urodził się 20 lipca 1973 r. w Oslo jako młodsze dziecko króla Haralda V i jego małżonki Sonji. Jego starsza siostra Maertha Louise nie została następczynią tronu, ponieważ według obowiązujących wówczas reguł pierwszeństwo w sukcesji mieli mężczyźni. Równość płci w dziedziczeniu korony została wprowadzona w 1990 r. i nie działała wstecz.

Haakon został księciem koronnym w styczniu 1991 r., po śmierci swego dziadka Olafa V i objęciu tronu przez Haralda. W lipcu tego samego roku skończył 18 lat i po raz pierwszy uczestniczył w posiedzeniu Rady Państwa, czyli rządu.

Od dzieciństwa wiedział, że zostanie królem. Do objęcia tej roli przygotowywali go dziadek i ojciec. Haakon mówił później, że nie chciał jedynie odziedziczyć funkcji, lecz musiał zdecydować, czy chce poświęcić jej życie.

W 1994 r., jako 20-latek, zapalił znicz zimowych igrzysk olimpijskich w Lillehammer, które otworzył jego ojciec.

Pierwsze orędzie noworoczne

Ukończył Akademię Marynarki Wojennej w Bergen i służył na okręcie. W 1999 r. ukończył politologię na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Odbył później staż w norweskiej misji przy ONZ oraz kurs dyplomatyczny MSZ. W 2003 r. uzyskał tytuł magistra studiów rozwojowych na prestiżowej London School of Economics.

Po osiągnięciu pełnoletności jako następca tronu uczestniczył w posiedzeniach Rady Państwa i zastępował ojca w obowiązkach, gdy ten chorował lub przebywał za granicą. Po operacji Haralda w związku z koniecznością usunięcia nowotworu pęcherza moczowego zimą 2003 r. po raz pierwszy przez dłuższy czas wykonywał obowiązki głowy państwa. Wygłosił wówczas swoje pierwsze orędzie noworoczne.

W ostatnich latach coraz częściej pełnił funkcję regenta: przewodniczył posiedzeniom rządu, przyjmował przedstawicieli władz i reprezentował państwo. Harald V odrzucał możliwość abdykacji, a jego syn przez ponad trzy dekady zdobywał doświadczenie konstytucyjne. Tron objął w wieku 53 lat.

Jako książę koronny koncentrował się na młodzieży, ochronie środowiska i rozwoju międzynarodowym. Od 2003 r. był ambasadorem dobrej woli Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP).

Za najważniejszą osobistą decyzję Haakona uważa się wejście w związek z Mette-Marit Tjessem Hoeiby. Nie pochodziła z arystokracji, samotnie wychowywała syna i w przeszłości miała kontakty ze środowiskami przestępczymi.

Debata o przyszłości monarchii 

Ich związek wywołał debatę o przyszłości monarchii, ale Haakon nie wycofał się ze swojej decyzji mimo krytyki i spadku popularności rodziny królewskiej.

Pobrali się 25 sierpnia 2001 r. w katedrze w Oslo. Przed ślubem Mette-Marit wyraziła żal z powodu swoich dawnych wyborów i potępiła narkotyki. Haakon przyjął do rodziny jej syna Mariusa Borga Hoeiby’ego. Para ma dwoje wspólnych dzieci: Ingrid Alexandrę i Sverrego Magnusa.

Małżeństwo, które najpierw symbolizowało otwieranie się monarchii na przemiany społeczne, po 25 latach stało się źródłem kryzysów obciążających początek panowania Haakona.

Najpoważniejszy dotyczy Mariusa Borga Hoeiby’ego. Nie ma on tytułu ani prawa do tronu, ale wychowywał się w rodzinie następcy tronu w oficjalnej rezydencji Skaugum. W czerwcu br. sąd skazał go na cztery lata więzienia za dwa gwałty, przemoc wobec partnerki i inne przestępstwa.

Kolejną aferę wywołały kontakty Mette-Marit z amerykańskim finansistą i przestępcą seksualnym Jeffreyem Epsteinem. Skandal wybuchł z pełną mocą po ujawnieniu w 2026 r. ich korespondencji. Haakon wiedział o tej znajomości i sam spotkał przelotnie Epsteina podczas rodzinnego pobytu na wyspie Saint-Barthélemy. Twierdzi, że nie znał skali przestępstw Amerykanina.

Ciężka choroba Mette-Marit

Mette-Marit ma obecnie ograniczone możliwości wspierania męża ze względu na ciężką chorobę. W 2018 r. rozpoznano u niej przewlekłe włóknienie płuc, a w czerwcu br. przeszła udany przeszczep płuc.

Choroba matki może zwiększyć znaczenie księżniczki koronnej Ingrid Alexandry, pierwszej w kolejce do tronu. Ma za sobą 15-miesięczną służbę wojskową jako żołnierz wojsk inżynieryjnych i strzelec. W 2026 r. przerwała studia w Sydney i przeniosła się na Uniwersytet w Oslo, aby być bliżej chorej matki.

Kryzysy związane z rodziną królewską osłabiły w Norwegii poparcie dla monarchii, lecz nie zaufanie do Haakona. W sondażu z marca br. niemal 80 proc. badanych uznało, że będzie dobrze albo bardzo dobrze pełnił funkcję króla.

Mette-Marit oceniano znacznie słabiej. W lutym 44 proc. respondentów sprzeciwiało się objęciu przez nią roli królowej, a 33 proc. to popierało.

Haakon VIII objął tron dobrze przygotowany i darzony wysokim zaufaniem społecznym. Nie odziedziczył jednak popularności ojca, która przewyższała poparcie dla samej monarchii.

Jako książę koronny mówił, że na okrucieństwo należy odpowiadać bliskością, a na nienawiść - wspólnotą. Jako król będzie musiał przekonać Norwegów, że ten język zachowuje wiarygodność również wtedy, gdy kryzys dotyka najbliższej rodziny monarchy.

Zmarł król Norwegii. Harald V miał 89 lat

tt/źr. wPolityce.pl za PAP