Specjalny trybunał ds. zbrodni agresji popełnionej przez Rosję przeciwko Ukrainie ma zacząć działać w 2026 r. W pierwszej kolejności prokuratorzy skupią się na prezydencie, premierze i ministrze spraw zagranicznych Rosji. Już zgromadzono dużą liczbę dowodów w ich sprawie.

Ministrowie spraw zagranicznych państw UE przyjechali dziś do Lwowa, aby wyrazić poparcie dla Ukrainy. Jednym z głównych punktów wizyty było udzielenie poparcia politycznego dla powstania nowego specjalnego trybunału ds. zbrodni agresji popełnionej przez Rosję przeciwko Ukrainie.

Ten trybunał zapewni, że osobom ponoszącym największą odpowiedzialność za agresję na Ukrainę zostanie wymierzona sprawiedliwość. Ci którzy naprawdę rozpoczęli tę wojnę, nie pozostaną bezkarni

— podkreśliła szefowa dyplomacji UE Kaja Kallas.

Trybunał jest kluczowym elementem europejskich działań w sprawie rozliczeń, które dla Ukrainy są warunkiem porozumienia pokojowego. Ma zajmować się badaniem odpowiedzialności za inwazję: kto wydał decyzję o wojnie napastniczej, kto jej przewodził i kto podejmował decyzje o atakach na Ukrainę.

W pierwszej kolejności nowy sąd zajmie się prezydentem Rosji Władimirem Putinem, premierem Michaiłem Miszustinem i szefem dyplomacji Siergiejem Ławrowem. W dalszych planach ma także postępowania wobec 20-30 najważniejszych liderów wojskowych i politycznych, którzy decydowali o czynach agresji wobec Ukrainy.

W gromadzeniu i analizowaniu dowodów trybunał wesprze Europejskie Międzynarodowe Centrum Ścigania Zbrodni Agresji (ICPA), liczące sześciu członków: Ukrainę, Polskę, Litwę, Łotwę, Estonię i Rumunię. Jak powiedział przedstawiciel KE, instytucja ta zebrała już bardzo znaczną ilość dowodów w tej sprawie.

Trybunał będzie mógł prowadzić rozprawy również bez oskarżonego, a jedynie przy obecności prawnika tej osoby. Jednak jeżeli oskarżone osoby pojawią się na miejscu, będą miały prawo do ponownego procesu.

Nowy trybunał ma uzupełniać postępowania prowadzone przez Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze. Podczas gdy MTK może badać zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwa popełnione przez władze kraju, który nie jest stroną trybunału (tak jak Rosja), to nie może wszczynać postępowania w sprawie samej agresji, jeżeli zarówno agresor, jak i napadnięte państwo nie są członkami trybunału. Tę lukę ma wypełnić nowy trybunał.

Kary przewidziane przez nowy trybunał są takie same jak te, które obowiązują na mocy statutu rzymskiego MTK. Przewiduje on karę pozbawienia wolności, w tym dożywocie, jeżeli uzasadnia to duża skala przestępstwa. Nowy trybunał może także zdecydować o konfiskacie majątku lub narzędzi dochodu. Jak przekazała dziennikarzom KE, zebrane środki mogą być wówczas przekazane Ukrainie w ramach przygotowywanego obecnie funduszu odszkodowawczego w ramach międzynarodowej komisji roszczeń dla Ukrainy.

Trybunał będzie funkcjonować w ramach Rady Europy. W skład koalicji państw na rzecz jego powołania weszło blisko 40 państw. Chociaż USA za kadencji Joe Bidena brały udział w pracach przygotowawczych, to po powrocie Donalda Trumpa do Białego Domu wycofały się z projektu. Na spotkaniu we Lwowie nie pojawił się też żaden przedstawiciel amerykańskiej administracji.

Drzwi nie są zamknięte, USA mogą wrócić w każdej chwili, jeżeli się tylko na to zdecydują

— zaznaczył na briefingu dla dziennikarzy przedstawiciel Komisji Europejskiej.

Kraje będące członkami inicjatywy wezmą na siebie finansowy ciężar działalności trybunału, a w zamian będą miały wpływ na skład komitetu zarządzającego trybunałem, który będzie wybierał prokuratorów i sędziów. Rozważaną lokalizacją siedziby nowego sądu jest Holandia.

olnk/PAP