Najnowsze wydanie niemieckiego tygodnika „Der Spiegel”, poświęcone 85. rocznicy niemieckiej agresji na Związek Radziecki, wywołało falę krytyki historyków. Zarzucają oni redakcji nie tylko utrwalanie narracji utożsamiającej ZSRR z Rosją, ale także marginalizowanie roli Polski oraz pomijanie faktu, że niemiecka wojna na wyniszczenie rozpoczęła się już we wrześniu 1939 roku.

Wojna, która pochłonęła miliony ofiar

W obszernym materiale „Spiegel” przypomina skalę niemieckich zbrodni na Wschodzie. Cytowany przez tygodnik historyk Dieter Pohl określa niemiecko-sowiecki konflikt jako „najbardziej brutalny konflikt w historii”. Z kolei historyk Rainer Müller nazywa go „kampanią zagłady, która przyćmiła wszystko, co do tej pory miało miejsce w Europie pod względem okropności wojennych”.

Według szacunków przywołanych przez magazyn życie straciło około 27 milionów obywateli Związku Radzieckiego, z czego ponad połowę stanowili cywile.

Tygodnik przypomina również o milionach ludzi wywiezionych na roboty przymusowe do III Rzeszy.

Autorzy podkreślają także udział Wehrmachtu w zbrodniach wojennych.

Im bardziej niemieckie oddziały znajdowały się pod presją, tym bezlitośniej działały”

— piszą autorzy „Der Spiegel”, cytowani przez dw.com.

Putin wykorzystuje historię do uzasadniania wojny

Znaczną część publikacji poświęcono współczesnej Rosji i sposobowi, w jaki Kreml odwołuje się do pamięci o II wojnie światowej.

Spór o okładkę i miejsce Polski w historii wojny

Najwięcej kontrowersji wywołała jednak okładka magazynu zatytułowana „Nasza wojna z Rosją”. Zdaniem części historyków taki przekaz utrwala błędne przekonanie, że Związek Radziecki był tożsamy z Rosją, a jednocześnie spycha na dalszy plan doświadczenia Ukrainy, Białorusi czy wreszcie Polski.

Historyk Felix Ackermann zwrócił uwagę, że właśnie takie utożsamianie ZSRR z Rosją utrudnia zrozumienie historii innych narodów Europy Wschodniej.

To pokazuje, że nie wszyscy ludzie z maturą w Hamburgu zrozumieli, że właśnie to utożsamianie Związku Radzieckiego z Rosją jest jedną z głównych przyczyn niemieckiego problemu – trudności w zrozumieniu, że Ukraina i Białoruś to niezależne społeczeństwa z własną historią, językiem, literaturą i państwowością”

— ocenił historyk, przytaczany przez dw.com.

Jego zdaniem po upadku ZSRR niemiecka debata historyczna skoncentrowała odpowiedzialność za zbrodnie wojenne niemal wyłącznie na relacjach z Rosją, pomijając fakt, że miliony ofiar pochodziły także z innych republik radzieckich.

Polska celowo zepchnięta na margines

Ackermann krytykuje również sam sposób opowiadania historii w materiale „Spiegla”. Jego zdaniem narracja rozpoczynająca się od niemieckiej inwazji na ZSRR w czerwcu 1941 roku pomija kluczowy kontekst wydarzeń z 1939 roku.

W głównym tekście nie jest on wymieniony jako punkt wyjścia do ataku. Opowieść zaczyna się w czerwcu 1941 roku i jest prowadzona z perspektywy odwrotu z Moskwy i Leningradu. Taka narracja celowo pomija fakt, że wojna na wyniszczenie rozpoczęła się we wrześniu 1939 roku w Polsce, a Rzeczpospolita Polska została wspólnie podzielona przez Związek Radziecki i Rzeszą Niemiecką”

— podkreślił historyk.

Według niego niemieckie spojrzenie na wojnę ze Związkiem Radzieckim od lat koncentruje się przede wszystkim na Rosji, przez co w cieniu pozostają doświadczenia Ukrainy, Białorusi oraz Polski.

Wyjaśnienia „Der Spiegel”

Do zarzutów odniosła się redakcja „Der Spiegel”. W odpowiedzi na pytania Deutsche Welle podkreślono, że okładkowy tytuł miał odzwierciedlać historyczną perspektywę niemieckiego społeczeństwa, dla którego konflikt z lat 1941–1945 funkcjonował w pamięci zbiorowej jako „wojna z Rosją”.

Redakcja zapewniła jednocześnie, że nie utożsamia Związku Radzieckiego z dzisiejszą Rosją i ma świadomość wielonarodowego charakteru ZSRR.

Magazyn odrzucił także sugestie o pomniejszaniu znaczenia polskich doświadczeń wojennych.

Nie ulega wątpliwości, iż niemiecka wojna na wyniszczenie rozpoczęła się w 1939 roku wraz z napaścią na Polskę. Zbrodnie Wehrmachtu na polskiej ludności cywilnej są od dawna udokumentowane i stanowią część historii tej wojny. W naszym cyklu publikacji skupiamy się na wojnie z Związkiem Radzieckim, nie umniejszając jednak znaczenia wcześniejszych zbrodni w Polsce”

— oświadczyła redakcja.

SC/dw.com