Zapewnić dzieciom prawdziwy dom. Ochrona wspólnoty rodzinnejZapewnić dzieciom prawdziwy dom. "W polskim porządku prawnym ochrona wspólnoty rodzinnej ma znaczenie pierwszorzędne"

Rodzina stanowi dla dziecka naturalne środowisko, w którym ma szansę na harmonijny rozwój oraz przystosowanie się do życia społecznego. Art. 18 Konstytucji RP chroni rodzinę jako podstawową komórkę społeczną warunkującą byt i funkcjonowanie społeczeństwa w przyszłości.

Zgodnie z art. 47 Konstytucji RP ochronie podlega życie prywatne i rodzinne, a z art. 48 ustawy zasadniczej wynika, że to rodzice mają pierwszeństwo w podejmowaniu wobec dziecka działań wychowawczych. Preambuła ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o prawach dziecka wskazuje na potrzebę szczególnej troski o dziecko, której może ono doświadczyć w rodzinie będącej synonimem miłości, spokoju, zrozumienia.

W polskim porządku prawnym ochrona wspólnoty rodzinnej ma znaczenie pierwszorzędne. Ingerencja państwa mająca na celu ochronę dobra rodziny, a w szczególności dobra dziecka, ma miejsce zgodnie z zasadą pomocniczości, a zatem jedynie wówczas, gdy matka i ojciec nie są w stanie sprostać problemom społeczno-wychowawczym lub ekonomicznym. Ostatecznymi instrumentami służącymi ochronie dobra dziecka są piecza zastępcza oraz przysposobienie.

Piecza zastępcza ma zasadniczo charakter tymczasowy i stosuje się do chwili ustania stanu zagrożenia lub adopcji dziecka. Może być sprawowana w szczególności przez zweryfikowane rodziny lub instytucje. Znajduje ona zastosowanie, gdy występuje stan zagrożenia dobra dziecka, a inne uprzednio wdrożone środki okazały się nieskuteczne, albo gdy zaistnieje konieczność niezwłocznego zapobieżenia poważnemu zagrożeniu dobra dziecka, w szczególności dotyczącego jego życia lub zdrowia.

Do roku 2015 miało miejsce wiele tragedii rodzinnych, w których wbrew woli rodziców decydowano o odbieraniu im dzieci wyłącznie z racji problemów finansowych i niedostatku, z którymi trudno było im się mierzyć. Warto przypomnieć, że od 2016 r. obowiązuje zakaz umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej wyłącznie z powodu ubóstwa rodziców. Z inicjatywy Prawa i Sprawiedliwości pięć lat temu parlament ogromną większością głosów uchwalił nowelizację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawierającą przepis stanowiący, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej wbrew woli rodziców wyłącznie z powodu biedy nie jest dopuszczalne.

Szczegółowe zasady dotyczące form wspierania rodzin w trudnych sytuacjach życiowych zawarte zostały w przepisach Ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Na koniec 2020 r. w Polsce w pieczy zastępczej pozostawało ponad 71 tys. dzieci, a ponad 16 tys. z nich umieszczono w instytucjach sprawujących tę formę opieki.

We wrześniu br. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przedstawiło projekt nowelizacji ustawy, który pozostaje obecnie w konsultacjach społecznych. Zgodnie z prawdziwie przełomowymi założeniami nowelizacji państwo ma odejść od sprawowania opieki instytucjonalnej na rzecz wspierania rozwoju rodzinnej pieczy zastępczej. Uproszczone zostaną procedury tworzenia nowych rodzin zastępczych, które zyskają wyższe wynagrodzenia, a placówek opiekuńczo-wychowawczych nie będzie już przybywać. Wprowadzony ma zostać zakaz tworzenia nowych placówek opiekuńczo-wychowawczych typu socjalizacyjnego, interwencyjnego oraz specjalistyczno-terapeutycznego, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych i interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych. Proponowane rozwiązania dotyczą także zmiany w uprawnieniach do urlopów na warunkach urlopu macierzyńskiego. Osoba, która przyjmie dziecko na wychowanie i wystąpi do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka, ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia, a nie tak jak obecnie jedynie, gdy dziecko nie ukończyło 7. roku życia. Nowe rozwiązania mają także zapewnić skuteczniejsze wsparcie rodziców wychowujących niepełnosprawne dzieci.

Artykuł z 46/2021 numeru tygodnika „Sieci”.