Zbigniew Ziobro dla wPolityce.pl! „Odwaga bohaterów, porażka państwa”Zbigniew Ziobro dla wPolityce.pl! „Odwaga bohaterów, porażka państwa”

To symboliczny, choć nie najważniejszy przykład, że w krytycznej sytuacji nie zadziałało państwo ani jego służby. Zadziałali tacy bohaterowie, jak starsi posterunkowi Jakub Kulik i Artur Morański, którzy unieszkodliwili zamachowca, a także najczęściej anonimowi kelnerzy, sprzedawcy, przechodnie – wszyscy ci, którzy narażając siebie, ruszyli na pomoc innym.

Przeanalizowałem akcję po zamachu w Krakowie, opierając się na wiedzy i doświadczeniu zdobytych dzięki współpracy z różnymi służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo, między innymi przez dziesięć lat jako urzędujący Prokurator Generalny. Oceniłem poszczególne obszary w szkolnej skali, od szóstki do jedynki. To wstępny obraz. Powstał na podstawie relacji uczestników i świadków, doniesień mediów z krytycznych godzin oraz komunikatu, który policja opublikowała 10 listopada. Meldunków policji nikt nam nie pokazał.

Liczne relacje wskazują na te same problemy: brak informacji, niekontrolowany dostęp ludzi na krakowski Rynek, choć mogło to grozić niebezpieczeństwem, a z pewnością utrudniało akcję ratunkową, i opóźnienia w udzielaniu pomocy. Są też opisy szybkiego działania służb w konkretnych miejscach. Wszystko to wymaga pilnego i pełnego wyjaśnienia.

Zatrzymanie sprawcy: szóstka

Atak zaczął się o godz. 14:59. Cztery minuty później, o 15:03, ranny zamachowiec leżał na chodniku przy ulicy Dietla. Starsi posterunkowi Jakub Kulik i Artur Morański wykazali się niezwykłym bohaterstwem.

Mieli pistolety na amunicję 9 mm Parabellum. Naprzeciw nich stał napastnik w hełmie i kamizelce kuloodpornej, z cywilną wersją karabinka AR-15 z celownikiem optycznym. Jego broń strzelała najprawdopodobniej amunicją tej klasy, której używa piechota państw NATO. Pocisk karabinkowy ma około trzech i pół razy większą energię niż pistoletowy. Dysproporcja była oczywista.

Odważni funkcjonariusze nie czekali na jednostkę specjalną. Podjęli walkę i mimo ciężkich ran powstrzymali zamachowca. Chwała im za to. Gdyby sprawca był lepiej wyszkolony – a o tym przecież nie wiedzieli – i potrafił wykorzystać przewagę uzbrojenia, to starcie z dużym prawdopodobieństwem mógłby zakończyć się śmiercią obu policjantów.

Wsparcie dla patrolu: jedynka

W udostępnionych fragmentach nagrań z ulicy Dietla nie widać wsparcia dla walczącego patrolu. W decydującym momencie dwaj policjanci byli sami. Jeden z nich, ciężko ranny, sam opatrywał sobie ranę.

Komendant Główny Policji mówi o 30 skierowanych na miejsce załogach. Sama liczba niewiele wyjaśnia. Ważne, kiedy dotarły, która załoga wspierała pościg, która zabezpieczała Rynek, która pomagała rannym i od której minuty. Przybycie kolejnych sił już jakiś czas po strzelaninie nie jest odpowiedzią na pytanie o wsparcie w czasie walki.

W komunikacie z 10 listopada policja rozliczyła pościg co do sekundy. O 15:01 radiowóz rusza za sprawcą. O 15:01:11 dołącza do niego radiowóz straży miejskiej. O 15:03:03 dochodzi do wymiany ognia. Innej policyjnej załogi w tym pościgu komunikat nie wymienia. Małopolska policja podkreśla, że pierwszy patrol podjął działania 23 sekundy po zgłoszeniu. To dobrze świadczy o tym patrolu. O pozostałych załogach nie mówi nic.

Gdyby sprawca unieszkodliwił dwóch stosunkowo słabo uzbrojonych policjantów, którzy stawili mu czoło, mógłby kontynuować mordowanie  ludzi. A powinno być tak: pierwszy patrol rusza od razu, dowodzący bez zwłoki wysyłają mu wsparcie, a pozostałe siły kieruje się do rannych, do zabezpieczenia Rynku i do ochrony dróg dojazdu karetek.

Zabezpieczenie Rynku: jedynka

To jest najcięższy zarzut. Z relacji świadków wynika, że przez blisko godzinę po strzałach na Rynek dało się wejść i wjechać. Opowiadał o tym m.in. dziennikarz Dziennika.pl Michał Ignasiewicz. Wyszedł ze schronienia kwadrans po strzelaninie. Przed sklepem Zara trwała reanimacja, prowadzili ją strażnicy miejscy. Radiowóz zobaczył dopiero później. Ludzie dalej wchodzili na Rynek. Nie wiedzieli, co się stało. „Zaskoczyło mnie, jak łatwo można wjechać samochodem na Rynek Główny z różnych stron” – mówił dziennikarz.

Beata Strawa relacjonowała na bieżąco na portalu X: „Karetki są, straż miejska jest, a policji jeden mały samochód”. Dwa duże wozy policyjne zobaczyła prawie półtorej godziny po strzelaninie. Turysta o imieniu Robert opowiadał Wirtualnej Polsce o ludziach, którzy z uśmiechem szli na Rynek, kiedy inni płakali. Pani Klaudia z Łodzi mówiła, że wyszła z dziećmi z restauracji prosto między ciała. Świadkowie cytowani przez portal Niezależna.pl mówią, że policyjne furgonetki pojawiły się około 16:30.

Według relacji na żywo portalu LoveKraków o 15:46 teren dopiero odgradzano. O 17:41 podano, że 11 ulic jest zamkniętych. Policja w komunikacie z 10 listopada pisze, że Rynek i dochodzące do niego ulice zostały zamknięte. Godziny nie podaje. Kiedy więc skutecznie zatrzymano napływ ludzi? Niekontrolowane wchodzenie w obszar zagrożenia i działań ratowniczych to bardzo poważne zaniedbanie.

Główny dyspozytor medyczny Dominik Wilk zaprzeczył w rozmowie z Onetem pogłoskom, że na miejscu zabrakło policji. Z całym szacunkiem dla jego pracy: on tego popołudnia siedział w dyspozytorni. Ignasiewicz, Strawa i pozostali świadkowie byli na Rynku.

Minister Kierwiński mówi, że do akcji skierowano ponad 30 patroli, z czego 19 było w najbliższej okolicy, a na miejscu stało blisko 20 radiowozów. Tym gorzej. Skoro tyle sił było tuż obok, to dlaczego przez blisko godzinę nikt nie zamknął Rynku i dlaczego świadkowie widzieli tam strażników miejskich, a policji nie?

Co należało zrobić? Natychmiast rozpocząć zabezpieczanie Rynku i zatrzymać napływ postronnych osób. Powody są trzy. Po pierwsze, bezpieczeństwo. Nikt nie wiedział, czy sprawca działał sam – świadkowie słyszeli strzały z kilku stron. Po drugie, ratunek. Na Rynku i na sąsiednich ulicach leżeli ranni. Karetki potrzebują wolnej drogi, a ratownicy miejsca do pracy. Po trzecie, dowody. Tam, gdzie padli ludzie, mogły leżeć łuski i odłamki. Miejsce zbrodni odgradza się od razu i nie wpuszcza się na nie osób postronnych.

Kierowanie zagrożonymi ludźmi: jedynka

Decydującej pomocy w krytycznych momentach udzielali kelnerzy, sprzedawcy, właścicielka studia tatuażu, która dała schronienie 20 osobom. Świadek o imieniu Konrad opowiadał Interii, że wbiegł do komisariatu przy Rynku i zastał tam pełno ludzi schowanych na podłodze.

Uderzający był brak jakiejkolwiek informacji. Jeszcze o 15:46 kobieta wyprowadzana z kawiarni mówiła: „Strach jest, bo nic nie wiadomo”. Jak relacjonował Michał Ignasiewicz z Dziennika.pl, nie było żadnych komunikatów, choćby przez megafony. Potwierdzają to liczni świadkowie. Opowiadają, że nie wiedzieli, czy zostać w lokalach, w których się schronili, czy wychodzić na zewnątrz i którędy się bezpiecznie wycofać.

To nie jest pretensja do szeregowych policjantów, którzy byli na miejscu. To pretensja do ich dowództwa, które powinno mieć szeroki obraz sytuacji i zarządzać ewakuacją.

Przygotowanie pomocy rannym: jedynka

Pierwsza karetka była na Rynku o 15:06, cztery minuty po zgłoszeniu, ale tylko dlatego, że akurat wracała z innego wyjazdu. Główny dyspozytor medyczny Dominik Wilk przyznał w rozmowie z Wirtualną Polską, że był to jedyny wolny zespół w okolicy. Kolejne karetki trzeba było dopiero ściągać z krakowskich szpitali. A przecież tłumnie odwiedzany Rynek to miejsce, w którego sąsiedztwie zespół ratowniczy powinien dyżurować.

Na Rynku akcją medyczną kierował ratownik Przemysław Janik. Wilk mówi, że sposób, w jaki Janik segregował rannych, zmniejszył liczbę ofiar. Ten sam Wilk wspomina w rozmowie z Onetem, że w trakcie akcji padło zdanie: „Siły i środki są niewystarczające”. Świadkowie mówili o rannych leżących na bruku i długim czekaniu na pomoc.

To nie jest zarzut wobec dyspozytorów ani załóg karetek. Oni zrobili, co mogli. To zarzut wobec administracji rządowej, która wprowadziła w kraju drugi stopień alarmowy BRAVO, a w centrum miasta pełnego turystów miała pod ręką jedną wolną karetkę. Jeśli plan na wypadek zamachu istniał, to nie zadziałał. Jeśli go nie było, to jeszcze gorzej.

Przy ulicy Dietla postrzelonych policjantów ratowali dwaj chirurdzy, którzy znaleźli się tam przez przypadek. Jeden z nich, prof. Michał Pędziwiatr, przyznaje, że gdyby nie szybka i profesjonalna interwencja jego i kolegi, ciężej ranny policjant by nie przeżył. Na karetkę czekali około kwadransa. Podobnie było w innych miejscach. Świadkowie opisują rannych, którzy leżeli kilkanaście minut i dłużej.

Przy ranach postrzałowych o życiu decyduje czas, przede wszystkim z uwagi na groźbę wykrwawienia. Pomoc przechodniów nie zastępuje szybkiego transportu do szpitala. Dlatego trzeba ustalić, kiedy pomoc dotarła do rannych w każdym z miejsc, gdzie strzelano.

Sprawdzenie terenu i komunikaty policji: jedynka

Po godzinie 17, ponad dwie godziny po ataku, PAP podała za krakowską policją, że sprawców było dwóch. Informację tą podały liczne media w tym TVN i Polsat. Około 17:35 zdementowała to Komenda Wojewódzka Policji. Policja prostowała policję. To nie jest drobiazg. Skoro o tej porze policja mówiła o drugim sprawcy, to napływ ludzi na Rynek w pierwszej godzinie był tym groźniejszy.

O 20:12 informowano, że służby i saperzy sprawdzają budynki wokół Rynku i ich dachy, w tym Bazylikę Mariacką, a mieszkańcy i turyści są ewakuowani z okolicy. Kiedy te działania rozpoczęto? W komunikacie policji z 10 listopada nie ma o tym ani słowa. Jeśli zaczęto dopiero wieczorem, to bardzo ciężkie uchybienie.

Od początku musi być jasne, kto kieruje działaniami i kto uzgadnia komunikaty. Ludzie mają dostawać informację, która oddziela fakty potwierdzone od sprawdzanych.

Ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem: jedynka z wykrzyknikiem

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa milczało. Nie wysłało żadnego alertu. Jego rzecznik tłumaczył „Faktowi”, że o nadanie alertu nie wystąpiła żadna służba. Straż pożarna ostrzegała o 15:39, ale w internecie, zarząd transportu o 16:44. Nikt nie dostał SMS-a.

A przecież system alertów RCB został stworzony właśnie na takie sytuacje, aby zapobiegać kolejnym ofiarom i panice. Skoro dostajemy alerty o smogu, ostrzeżenia przed burzą czy silnym wiatrem, to dlaczego nie wysłano ich wtedy, kiedy zagrożone było ludzkie życie?

Ktoś powie, że sprawca leżał obezwładniony już po czterech minutach, więc nie było przed czym ostrzegać. Tyle że ludzie na Rynku tego nie wiedzieli, a policja jeszcze dwie godziny później mówiła o drugim sprawcy.

To ważne także dlatego, że alerty RCB trafiają automatycznie po angielsku na telefony z zagraniczną kartą SIM, a więc w mieście pełnym turystów, jak Kraków, jeden SMS ostrzegłby także ich. Wśród zabitych i rannych, jak się okazało, byli cudzoziemcy.

Latem, po rakiecie nad Lubelszczyzną, premier obiecywał, że system ostrzegania zostanie poprawiony. Nie dotrzymał słowa. Brak alertu RCB w Krakowie to kompromitacja. Trzeba ustalić, kto za nią odpowiada.

Pytania

Odwaga policjantów, Jakuba Kulika i Artura Morańskiego, przerwała atak. Gdyby nie oni, ofiar mogłoby być dużo więcej. Ale bohaterstwo dwóch funkcjonariuszy nie może zastępować sprawnego systemu.

Pytania o odpowiedzialność dotyczą dowodzących akcją, władz Krakowa i rządu. Chodzi także o działania podjęte w związku z podwyższonym w kraju, do poziomu BRAVO, stopniem alarmowym: jakie zadania przewidziano dla centrum Krakowa, jakie siły do nich przeznaczono i czy przygotowane warianty działania w ogóle uruchomiono. Przebieg wydarzeń zdaje się temu przeczyć.

Rozporządzenie premiera z 2016 roku mówi, co ten stopień oznacza. Komendant Główny Policji wprowadza obowiązek noszenia broni długiej i kamizelek kuloodpornych przez umundurowanych funkcjonariuszy, którzy zabezpieczają miejsca mogące stać się celem zamachu. Policja ma też prowadzić wzmożoną kontrolę dużych skupisk ludzi. Czy Rynek Główny w Krakowie w sobotnie popołudnie uznano za takie miejsce? Jeśli tak, to dlaczego patrol, który stanął naprzeciw karabinka AR-15, miał tylko pistolety? Jeśli nie, to co w Polsce jest takim miejscem?

Ta sprawa jest zbyt poważna, żeby przejść nad nią do porządku dziennego. Potrzebny jest szczegółowy, ogłoszony publicznie raport z całej akcji. Jej chronologię da się odtworzyć z zapisów dyspozytorskich, łączności, danych lokalizacyjnych i monitoringu. Na początek siedem pytań:

1. Kiedy 30 załóg dotarło na miejsce i jakie zadania wykonywała każda z nich?
2. Kto dowodził całą operacją i od której godziny?
3. Kiedy skutecznie zatrzymano napływ ludzi na Rynek?
4. Kiedy pomoc dotarła do rannych w każdym z miejsc, gdzie strzelano?
5. Kto zdecydował, żeby nie występować o alert RCB?
6. Od kiedy sprawdzano teren i możliwość udziału innych sprawców?
7. Czy służby podsumowały już wspólnie tę akcję, jakie nieprawidłowości ujawniono i kto odpowiada za ich usunięcie?

Policja ma wszystkie te dane. 10 listopada pokazała z nich tylko to, czym może się pochwalić: pościg rozliczony co do sekundy. Tak samo dokładnie da się pokazać działania pozostałych załóg, zamykanie Rynku i sprawdzanie terenu. Tego policja nie pokazała. To wiele mówi. Dlatego zachęcam dziennikarzy, żeby pytali o te dane.

Gdyby minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński miał się czym pochwalić, dawno by to zrobił. Zamiast tego kilka godzin po zamachu ogłosił, że „wszystko wskazuje” na fascynację sprawcy ideologiami skrajnie prawicowymi. W poniedziałek rzecznik Prokuratury Krajowej powiedział: „Nie wiem, skąd się pojawiła taka teza”. Prokuratura do dziś nie zna motywacji sprawcy. We wtorek minister oświadczył w Polskim Radiu, że nie wycofuje się z żadnego słowa. Ja to nazywam kłamstwem. Trudno o inne wytłumaczenie niż to, że dyskusję o zaniechaniach i niekompetencji podległych mu służb trzeba było przykryć atakiem na prawą stronę.

Dzień przed zamachem Sejm po raz trzeci w tej kadencji odrzucił wniosek o odwołanie ministra Kierwińskiego. Już ten wstępny obraz wystarcza na kolejny.

Sakiewicz opowiadał, jak było 

Dotąd pisałem jak analityk. Resztę napiszę jako korespondent Telewizji Republika, który od lat zna Tomasza Sakiewicza i jego relację z Rynku oglądał na żywo w Waszyngtonie.

Sakiewicz powiedział: „Wiadomo, że brali w tym udział jacyś cudzoziemcy”. I zaraz dodał: „Prawdopodobnie strzelaniny dokonała jakaś grupa cudzoziemców. Takie pierwsze informacje dostałem”. Krytycy cytują tylko pierwsze zdanie. Informacja okazała się nieprawdziwa, ale Sakiewicz jej nie wymyślił. Krążyła w pierwszych minutach i dotarła nawet do mnie, do Waszyngtonu. Reporter na miejscu ma relacjonować to, czego się dowiaduje, i on to zrobił. Minister Kierwiński kilka godzin później ogłosił światu skrajnie prawicowe fascynacje sprawcy i do dziś nie powiedział, od kogo to wiedział.

Każda relacja na żywo, w szczególności z zamachu, to podawanie czasami także informacji niepotwierdzonych, z takim zastrzeżeniem. Bo nie ma czasu na weryfikowanie źródeł tych informacji. 11 września 2001 roku amerykańskie telewizje mówiły najpierw o małym samolocie. CNN wyemitowała świadka, który mały samolot śmigłowy widział nawet przy drugim uderzeniu, choć w wieżę wbił się wtedy Boeing 767. ABC, MSNBC i Fox podały, że przed Departamentem Stanu wybuchł samochód pułapka, choć nic takiego się nie stało. Stacje powtarzały to, co mówili naoczni świadkowie i pierwsze depesze. Nikt tych dziennikarzy nie linczował i żadnej z tych stacji nie próbowano zamknąć.

Osobliwa to koncepcja odpowiedzialności. Reporter ma wiedzieć wszystko natychmiast, minister może wiedzieć przedwcześnie, a policji wolno się pomylić. Tyle że karę i odebranie koncesji szykuje się tylko dla reportera. Ci sami ludzie, którzy przez dwie godziny nie umieli policzyć sprawców, dziś z aptekarską dokładnością liczą funkcjonariuszy w kadrze za plecami Sakiewicza. On umundurowanej policji nie widział, i nie on jeden, bo to samo opisują świadkowie, których cytowałem wyżej. O Warszawie powiedział „najprawdopodobniej”, a o wysyłaniu policjantów do stolicy opowiadał wcześniej sam szef policyjnej „Solidarności”.

Donald Tusk spuścił ze smyczy swoją szczujnię na krytyczną wobec niego telewizję, aby odwrócić uwagę od rażących błędów podległych mu służb. Marszałek Sejmu żąda kary, „ministra” kultury śle skargę do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, posłowie Centrum biegną do prokuratury, sieć RTV Euro AGD wstrzymała reklamy, a najgorliwsi chcą odebrać stacji koncesję. Sakiewicz mówi o dziesiątkach gróźb śmierci, także wobec rodziny.

A wszystko dlatego, że o godz. 15:22, 23 minuty po pierwszych strzałach, kiedy inne telewizje jeszcze spały, szef Telewizji Republika stanął sam wśród ciał na Rynku i mówił, co widzi. Na tym polega dziennikarstwo, a nie na mądrzeniu się w studiu wiele godzin po tragedii. Pokazał bezradność państwa, zanim władza zdążyła ogłosić sukces. Republika jest wobec Tuska twarda, krytyczna i nie do kupienia, więc ma zniknąć.

Przypomnę Paryż z 2015 roku: terroryści uderzyli jednocześnie w kilku miejscach, zginęło 130 osób. Ile ofiar byłoby u nas przy takiej zorganizowanej akcji? Rząd powinien zająć się wreszcie procedurami antyterrorystycznymi, zamiast tępić stację, która o nie pyta. Bo następnym razem może zabraknąć takich bohaterów, jak starsi posterunkowi Kulik i Morański.

 

Zbigniew Ziobro