Wywiad z babcią Michała O. Najważniejsze pytanie i rola mediówWywiad z babcią Michała O. Najważniejsze pytanie i rola mediów

Kiedy na krakowskim Rynku padły pierwsze strzały z broni automatycznej, większość Polaków była przekonana, że nasz kraj właśnie dołączył do tragicznej serii znanej z ulic Paryża, Londynu czy Berlina. Spodziewano się ideologicznego lub politycznego motywu, wpisującego się w klasyczny schemat współczesnego terroru. Dziś wiemy już, że Michał O. nie pasował do tego szablonu. Ta wiedza wcale jednak nie przynosi ulgi – potęguje jedynie potworny znak zapytania wokół genezy tego szaleństwa.

Kto, jeśli nie ona?

Po śmierci rodziców oraz siostry, to właśnie babcia pozostała jedyną żyjącą osobą z najbliższego otoczenia zamachowca. To ona towarzyszyła mu od dnia narodzin. Znała jego dzieciństwo, lata szkolne, emocjonalne wzloty i upadki. Wiedziała, czym się pasjonował, co lubił, a co budziło w nim agresję. Znała go lepiej niż jakikolwiek biegły sądowy czy analityk służb.

Czy w sytuacji, gdy całe społeczeństwo próbuje zrozumieć, co popycha młodego człowieka do tak okrutnego aktu, media miały prawo zignorować to kluczowe źródło wiedzy?

Oburzenie publiczności jest rzeczą naturalną – perspektywa nękania mikrofonem cierpiącej staruszki budzi odruchowy sprzeciw. Jednak praca dziennikarska w sytuacjach skrajnych nie polega na samowolnym cenzurowaniu pytań, na które odpowiedzieć chce cały kraj. Obywatele chcą i mają prawo wiedzieć, jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze. Każdy z nas zastanawia się dziś, czy milczący, markotny sąsiad z przeciwka nie nosi w sobie zadatków na psychopatę.

Interes społeczny a granice empatii

Wizyta u babci Michała O. nie była więc przejawem bezmyślnego szukania sensacji, lecz próbą dotarcia do prawdy w sprawie o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa i świadomości publicznej. Ta starsza kobieta nosi w sobie fragmenty układanki, której rozwiązanie jest niezbędne, by w przyszłości zapobiec podobnym tragediom. A być może rozmowa z babcią zamachowca uświadomi nam przerażającą prawdę, że symptomy morderczego szaleństwa są tak głęboko ukryte, że nawet najbliżsi nie mają szans ich rozpoznać. Z obydwu tych względów ta rozmowa jest ważna, bardzo ważna. 

Nie zmienia to faktu, że serce się kraje na myśl o dramacie tej kobiety. Jej świat zawalił się w kilka godzin – straciła dzieci, wnuczkę i musiała zmierzyć się z prawdą o potworności własnego wnuka. Współczucie dla niej jest całkowicie naturalne.

Ale dziennikarstwo to nie tylko oszczędzanie trudnych emocji. To także bezkompromisowe szukanie odpowiedzi na pytania, które spędzają sen z powiek milionom Polaków. Zwykła ludzka wrażliwość wymaga szacunku dla jej bólu, ale wyższy interes społeczny w pełni uzasadniał to jedno pukanie do drzwi. Bo być może tylko tam kryje się cząstka odpowiedzi na pytanie, gdzie zaczęło się to szaleństwo.

Na koniec dodajmy, że Krzysztof Stanowski, szef Kanału Zero zadecydował, po zmasowanej krytyce, by usunąć wywiad z babcią Michała O. ze swojej platformy. Mimo tego warto, by każdy samodzielnie się zastanowił: czy osoba, którą właśnie nazwałem hieną, nie zadaje przypadkiem pytań, które sam bym postawił?

Olgierd Jarosz