Biblioteka Diecezjalna w Sandomierzu zakończyła konserwację blisko 50 zabytkowych rękopisów i starodruków. Wśród odrestaurowanych zbiorów znalazły się m.in. XIV-wieczne Dekretały Grzegorza IX, średniowieczne kazania i księgi metrykalne oraz dokumenty pergaminowe związane z działalnością kościelną.

Jednym z najważniejszych projektów była konserwacja XIV-wiecznego rękopisu zawierającego Dekretały Grzegorza IX, czyli zbiór przepisów prawa kanonicznego, zebrane przez katalońskiego prezbitera i generała zakonu dominikanów Rajmunda z Penyafortu. Zbiór został ogłoszony przez papieża Grzegorza IX 5 sierpnia 1234 r.

Odnowiony egzemplarz to bogato iluminowany manuskrypt średniowieczny z XIV w. wykonany na pergaminie, oprawiony w drewniane okładziny powleczone białą skórą, z mosiężnymi guzami. W rękopisie odnaleźć można liczne głosy i komentarze na marginesach

— poinformował PAP ks. Piotr Tylec, dyrektor Biblioteki Diecezjalnej w Sandomierzu.

Ostatni wpis pochodzi z XVIII wieku

Ostatni wpis pochodzi z XVIII wieku, co może świadczyć o tym, że księga była bardzo długo wykorzystywana, a z tego powodu również zniszczona. Prace polegały m.in. na odnowieniu oprawy i wyprostowaniu pozaginanych kart.

W ramach tego samego projektu odrestaurowano dokumenty pergaminowe związane z działalnością kościelną na ziemi sandomierskiej.

Pierwszy z nich, datowany na 1418 r., sporządzony został w Sandomierzu. Zawiera on informację o tym, że dziekan sandomierski Eliasz poleca ogłosić klątwę na Dobkę Kobyłę z Tuszyna, w sporze z opatem cystersów z Wąchocka Gotfrydem. Drugi z dokumentów wystawił opat cysterski z Koprzywnicy Mikołaj w 1420 r. jako potwierdzenie sprzedaży sołectwa w Nagnajowie Świętosławowi za 30 grzywien krakowskich

— przekazał.

Trzeci z pergaminów, choć sporządzony został w Krakowie, dotyczy erygowania bractwa Świętego Różańca w Koprzywnicy. Dokument ten sygnowany jest przez Fryderyka, biskupa elekta krakowskiego w 1490 r.

Wszystkie z zakonserwowanych dokumentów mają pieczęcie, ostatni z nich ma ich aż pięć, co jest rzadkością w zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Diecezjalnej w Sandomierzu

— zaznaczył.

Odnowienie średniowiecznych manuskryptów

Ważnym elementem prac było także odnowienie średniowiecznych manuskryptów, takich jak komentarz do listów św. Pawła oraz zbiór średniowiecznych kazań. Konserwacja objęła dezynfekcję, oczyszczenie, stabilizację konstrukcji oraz rekonstrukcję opraw. W ramach programu „Ochrona zabytków” zabezpieczono także 36 rękopisów nowożytnych, w tym rozważania teologiczne i filozoficzne, traktaty naukowe oraz modlitewniki. Woluminy te poddano konserwacji zachowawczej, tj. dezynfekcji, oczyszczeniu, wzmocnieniu, oraz interwencyjnej renowacji.

Odnowiono również dwie księgi metrykalne z parafii Mniszek, zawierające zapisy z końca XVI wieku.

Woluminy te były bardzo uszkodzone, m.in. poprzez zniszczenia papieru oraz pergaminowych opraw. Koniecznym zabiegiem było przeprowadzenie wieloetapowego procesu konserwatorskiego, który polegał na dezynfekcji w komorze fumigacyjnej, oczyszczeniu okładzin i kart papierowych, uzupełnieniu ubytków, naprawie konstrukcji bloku oraz wykonaniu pudeł ochronnych

— wyjaśnił dyrektor Biblioteki Diecezjalnej.

Gdzie można zobaczyć rękopisy?

Wszystkie obiekty poddane konserwacji pełnej można obejrzeć na specjalnie przygotowanych wystawach w Muzeum Diecezjalnym oraz Bibliotece Diecezjalnej w Sandomierzu. Rękopisy te będą eksponowane do końca marca 2025 r. Projekty konserwatorskie kosztowały łącznie ponad 360 tys. zł, z czego większość została pokryta z dotacji państwowych - Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.

Biblioteka Diecezjalna w Sandomierzu powstała w 2007 roku z połączenia zbiorów bibliotek i archiwów sandomierskiego Wyższego Seminarium Duchownego, Kapituły Diecezjalnej i Archiwum Diecezjalnego. Książnica posiada ok. 200 tys. woluminów, w tym ok. 20 tys. starodruków i inkunabułów (najstarsze druki wydane do 1501 roku) oraz 2,5 tys. rękopisów. Posiada także XVI- i XVII-wieczne muzykalia. Do zasobu sandomierskiej książnicy zalicza się również około 30 zabytkowych ksiąg metrykalnych, które pochodzą z 14 placówek duszpasterskich.

nt/PAP