Przesilenie. Malarstwo Północy 1880–1910. Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie. 18 listopada 2022 – 5 marca 2023

„Przesilenie. Malarstwo Północy 1880–1910” to pierwsza w Europie Środkowo-Wschodniej przekrojowa prezentacja twórczości nordyckich artystów. Na ekspozycji w MNW pokazanych zostanie ponad 100 prac malarzy z Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji działających na przełomie XIX i XX wieku. Można na niej zobaczyć dzieła m.in.: Edvarda Muncha, Vilhelma Hammershøia i Carla Larssona. Natura i pejzaż, życie prowincji, obyczaje ludowe, sceny z mitologii oraz wnętrze domu i ludzkiej psychiki – to główne wątki tej wystawy.

Podróż na Północ

Anna Ancher, Michael Ancher, Richard Bergh, Akseli Gallen-Kallela, Pekka Halonen, Vilhelm Hammershøi, Hanna Hirsch-Pauli, Marie Krøyer, Carl Larsson, Edvard Munch, Erik Werenskiold i Anders Zorn – to tylko niektórzy nordyccy twórcy, których prace zobaczyć można na wystawie w MNW. Jej tytuł odnosi się do przesilenia letniego, które ma szczególne znaczenie w tamtejszej kulturze. Wskazuje również na zmiany w sztuce tego regionu na przełomie XIX i XX wieku: drogę od akademizmu, przez realizm i impresjonizm, w stronę symbolizmu i ekspresji. Tytuł nawiązuje ponadto do przemian, które zaszły w relacjach między europejskimi „peryferiami” kulturalnymi, a ówczesnym centrum świata sztuki – Paryżem.

Oszałamiająca przyroda i światło

Przyroda, surowa, piękna i tajemnicza jednocześnie, krajobrazy pełne jezior, rzek, skał, świetlistych plaż, podmokłych łąk i zaśnieżonych lasów, to główne motywy, którymi inspirowali się nordyccy artyści. Wybór rodzimych krajobrazów podkreślał narodowy charakter ich sztuki. Charakterystycznym dla nich tematem był pejzaż zimowy. Artyści ci wydobywali jego dekoracyjność i rytm, dążyli do ukazywania majestatu przyrody i ujawniania jej tajemnic. W kontemplacyjnych przedstawieniach ukazywali relację człowieka z naturą. Część twórców antropomorfizowała przyrodę, czerpiąc tematy z lokalnych baśni i legend. Przyroda jawi się w ich dziełach jako obdarzona zagadkową, a czasem mroczną siłą. Przedstawienia pejzaży często wizualizowały nastrój i emocje, a malarze podkreślali związek ducha natury i duchowości człowieka.

Na wieś – w poszukiwaniu tożsamości

Artyści nordyccy przełomu XIX i XX wieku poszukiwali narodowych korzeni w tradycji ludowej. Inspirowali się zwyczajami mieszkańców wsi, ich kulturą materialną oraz życiem bliskim naturze. Dzieła z wystawy w MNW ukazują m.in. pracę na roli w rytmie wyznaczanym przez przyrodę, odwieczne przemiany pór roku, dnia i nocy oraz działanie żywiołów powietrza i ziemi. W wyniku artystycznych poszukiwań, wielu tamtejszych twórców przeniosło się na prowincję. Zrobili tak m.in.: Szwed Carl Larsson, Norweg Christian Skredsvig i Fin Akseli Gallen-Kallela. Nad wsi osiadł też Pekka Halonen, którego twórczość – skoncentrowana wokół życia chłopów – jest uznawana za esencję fińskiego malarstwa narodowego. W niewielkiej, rybackiej wiosce Skagen w Danii, powstała artystyczna kolonia – wokół Michaela i Anny Ancherów zgromadziła się grupa malarzy, m.in.: Peder Severin Krøyer i jego żona Marie Krøyer, Christian Krohg i Oscar Björck. Codzienność okolicznych mieszkańców była głównym tematem twórczości tej grupy.

Pradawne wierzenia i mity

Wielu tematów dostarczały artystom legendy i wierzenia. Zwłaszcza w krajach pozbawionych w owym czasie suwerenności, jak Finlandia i Norwegia dążyli oni do wykazania odrębności i ciągłości narodowej kultury. Szukali jej korzeni w prastarych wierzeniach i opowieściach, które oddziaływały na zbiorową wyobraźnię, wzmacniając poczucie przynależności do miejsca, historii i narodu. Dla Finów eposem narodowym była Kalevala, dzieje legendarnego praojca Finów, spisane i wydane przez poetę Eliasa Lörnota w 1849 roku. Losy bohaterów tego poematu przedstawiał na swych płótnach Akseli Gallen-Kallela. Dzięki niemu utrwaliły się w zbiorowej wyobraźni Finów i umocniły fińską tożsamość narodową. Do legend norweskich odwoływał się z kolei Gerhard Munthe. Czerpał z tradycji narodowej nie tylko treści, ale też formy: intensywne kolory, ornamenty i uproszczoną stylistykę.

Cisza i niepokój wnętrz

Na wystawie zaprezentowano także obrazy przedstawiające wnętrza nordyckich domów. Najczęściej widać na nich kobiety podczas codziennych zajęć, bohaterami są także dzieci, np. na obrazie Kitty Lange Kielland. Jako idylliczna przestrzeń traktowany jest również ogród, który malował sławny Carl Larsson. Artystki, m.in. Mina Carlson-Bredberg i Hanna Hirsch-Pauli, chętnie pokazywały wnętrza swoich malarskich pracowni, czym manifestowały swój profesjonalny status oraz odcinały się od mieszczańskiego stylu życia i ról społecznych. Wiele kobiet z krajów nordyckich odebrało wykształcenie artystyczne i prowadziło kariery. Bezpieczny świat przytulnego domu i rodziny na prezentowanych płótnach czasami zmienia się jednak w sferę izolacji, niepewności i lęku, co ukazują dzieła Vilhema Hammershøia, Ivara Arosieniusa, Ester Almqvist i Björna Ahlgrenssona. Powszechna w końcu XIX wieku postawa pesymizmu i zwątpienia także wywarła duży wpływ na artystów Północy. Mroczne zakamarki duszy ludzkiej, pożądanie, lęk i melancholia, to – dzięki dziełom międzynarodowej sławy malarza Edvarda Muncha, dramatopisarza Augusta Strindberga i rzeźbiarza Gustava Vigelanda – najbardziej znane tematy sztuki Północy. Zamyślone postaci, pogrążone w smutku i cierpieniu widoczne są na obrazach m.in. Ernsta Josephsona, Kristiana Krohga i Marii Wiik.

Sztuka nordycka w dialogu

Na wystawie w MNW obrazy twórców nordyckich zestawiono z wybranymi pracami polskich artystów, m.in. Olgi Boznańskiej, Józefa Chełmońskiego, Konrada Krzyżanowskiego i Józefa Mehoffera. Pozwala to dostrzec liczne podobieństwa form i motywów oraz wyjątkową wartość malarstwa dwóch odległych, a jednocześnie bliskich obszarów Europy. Także ścieżki edukacji i karier artystów polskich i nordyckich w ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku przebiegały podobnie. Twórcy ci wybierali między możliwościami rozwoju oferowanymi im w krajach urodzenia i więzią z ziemią ojczystą a udziałem w międzynarodowym życiu artystycznym, skupionym w metropoliach europejskich.

Niespieszna kontemplacja

Nastrojowe malarstwo Północy będzie można oglądać w MNW w przestrzeni zaprojektowanej przez pracownię Jana Strumiłły. Autorzy aranżacji wnętrza podkreślili więź północnego malarstwa z naturą. Wykorzystali naturalne materiały i wybrali subtelną kolorystykę, nawiązującą do północnego nieba. Za koncepcję identyfikacji wizualnej odpowiada Magda Burdzyńska. Inspiracją dla autorki była przyroda i północne światło – na plakatach przedstawiono elementy z wybranych obrazów spowite gęstą mgłą. Kulturę i styl życia krajów nordyckich przybliży bogaty program wydarzeń w Muzeum. Będzie można uczestniczyć m.in. w wykładach przybliżających wybrane zagadnienia sztuki nordyckiej, spotkaniach tematycznych na wystawie, warsztatach o emocjach w sztuce i w czytelniczych spotkaniach z Edytą Jungowską. Zaplanowano koncert, przegląd kina skandynawskiego (we współpracy z Festiwalem Nowe Horyzonty) i słuchowisko z wykorzystaniem fragmentów literatury Północy. We współpracy

z patronami honorowymi odbędzie się debata o sztuce nordyckiej, wprowadzająca w tematykę wystawy. Ekspozycji towarzyszy ilustrowany katalog zaprojektowany przez Ryszarda Bienerta, który jest pierwszą w Polsce przekrojową publikacją na temat sztuki nordyckiej przełomu XIX i XX wieku, a także dwujęzyczny książkowy przewodnik.

Wystawa „Przesilenie…” powstała we współpracy z Gothenburg Museum of Art.

KONCERT. „Languoria” zabrzmi w MNW

Subtelne kompozycje Sophie Birch i medytacyjny głos Antoniny Nowackiej zabrzmią 19 listopada br. w Muzeum Narodowym w Warszawie. Artystki zaprezentują nowy album Languoria. Sofie Birch & Antonina Nowacka. Koncert ten wpisuje się w kontemplacyjny nastrój wystawy „Przesilenie. Malarstwo Północy 1880–1910” a odbędzie się w pierwszy weekend po jej otwarciu.

Na początku 2022 roku w Kopenhadze duńska kompozytorka Sofie Birch i polska eksperymentalna wokalistka Antonina Nowacka nagrały album Languoria. Z połączenia subtelnych kompozycji Birch i abstrakcyjnych wokaliz Nowackiej powstała muzyka, która odwołuje się do otaczającej natury i jednocześnie zwraca ku wewnętrznej sferze ludzkich przeżyć i emocji. Płyta miała swoją premierę podczas tegorocznego festiwalu Unsound.

Sofie Birch i Antonina Nowacka zaprezentują album Languoria w surowej, modernistycznej przestrzeni Gmachu Głównego MNW. Będzie to pierwsza prezentacja płyty w Warszawie. Album Languoria. Sofie Birch & Antonina Nowacka został wydany przez wydawnictwo Mondoj i festiwal Unsound. Koncert towarzyszy wystawie czasowej „Przesilenie. Malarstwo Północy 1880–1910”. Oba projekty łączy nastrój kontemplacji i afirmacja natury.

„Birch i Nowacka utrwaliły migawkę ulotnego piękna” – tak o płycie Languoria pisze „Pitchfork”, jeden z najbardziej opiniotwórczych magazynów branżowych na świecie.

„LANGUORIA. SOFIE BIRCH & ANTONINA NOWACKA” - WARSZAWSKA PREMIERA PŁYTY na żywo w Muzeum Narodowym w Warszawie

19 listopada 2022, godz. 20.00

Bilety w cenie 30 zł i 15 zł (ulgowy) dostępne w kasach Muzeum oraz online

Partner wystawy: PGE Polska Grupa Energetyczna