HENRYK LITWIN: Defensor patriaeHENRYK LITWIN: Defensor patriae. Państwo obywatelskie było w przekonaniu marszałka koronnego ustrojem optymalnym...

Łukasz Opaliński (1612–1662), wielokrotny poseł na sejmy, marszałek nadworny koronny (od 1650), ceniony polityk i pisarz polityczny połowy XVII w. jest jedną z ważnych postaci historii Rzeczypospolitej XVII stulecia.

Przypadł mu w udziale dość typowy żywot przedstawiciela polskiej magnaterii tej epoki. Wykształcenie zdobył w Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu i na uczelniach europejskich w Lowanium, Paryżu, Orleanie, Strasburgu i Padwie. Korzystał z wielkiego majątku rodowego i bogatego ożenku z dziedziczką Tęczyńskich, Izabelą. Od konwokacji 1632 r. datowała się jego bogata kariera sejmowa, której apogeum było sprawowanie roli marszałka sejmu 1638 r. W odróżnieniu od brata Krzysztofa starał się utrzymywać poprawne stosunki z dworem, a za czasów Jana Kazimierza stał się jednym z najważniejszych członków stronnictwa królewskiego. Kiedy Krzysztof zawierał ze Szwedami haniebną umowę pod Ujściem (1655), Łukasz pozostał wierny Janowi Kazimierzowi i towarzyszył królowi na śląskim wygnaniu. W kolejnych latach wspierał monarsze plany reform ustrojowych i elekcji vivente rege francuskiego kandydata na tron. Jego najważniejszą aktywnością było jednak pisarstwo polityczne, i w tym charakterze został zapamiętany przez współczesnych oraz potomnych. Historycy najbardziej cenią jego „Rozmowę plebana z ziemianinem”, wydaną anonimowo w 1641 r. i zawierającą program reform ustrojowych, przewidujących m.in. ograniczenie zasady jednomyślności (jeszcze przed pierwszym użyciem liberum veto). Zapamiętane zostały także inne dzieła publicystyczne, poetyckie, moralistyczne i kronikarskie Opalińskiego.