Najpewniejszy sposób na spełnienie naszej woli to prawidłowo sporządzony testament.

O przyszłość majątku po śmierci możemy zatroszczyć się praktycznie w każdym momencie życia. Testament można sporządzić niezależnie od wieku, po prostu nie przeterminowuje się. Ważne jest jednak by sporządzić go we właściwej formie i przy zachowaniu niezbędnych przepisów prawa.

Sporządzony własnoręcznie

Najprostszy, najszybszy i najtańszy jest testament napisany odręcznie osobiście przez spadkodawcę. Dokument musi zostać opatrzony podpisem i datą sporządzenia. Napisany przez inną osobę a jedynie przez nas podpisany, jest nieważny.

Taki testament może zawierać szczegółowe rozporządzenie dotyczące pozostawionego przez nas majątku, z dyspozycją, komu mają przypaść poszczególne jego składniki. Spadkodawca może też powołać jednego spadkobiercę, wskazując go z imienia i nazwiska; szczegółowe dane osobowe nie są konieczne.

Co należy zrobić z tak sporządzonym dokumentem? Może zostać złożony u notariusza, powierzony zaufanej osobie lub spocząć na półce regału. Oczywiście, powinno nam zależeć na tym, by nie trafił w niepowołane ręce, zatem wybieramy najbezpieczniejszy - według nas - sposób jego przechowania.

Taki testament może być wielokrotnie zmieniany. Ważny jest ten dokument, który posiada najpóźniejszą datę sporządzenia. I jeszcze jedna uwaga: jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego.

Sporządzony przez notariusza

Testament notarialny, spisany w obecności notariusza, mimo, że jego treść może być taka sama jak sporządzonego własnoręcznie, ma nad nim wiele przewag. Jest dokumentem “mocniejszym” wobec prawa spadkowego, a to znaczy, że o wiele trudniej go podważyć. Testament sporządzony w formie aktu notarialnego ma moc dokumentu urzędowego, a notariusz jest zobowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Musi też udzielać niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej.

Wizyta u notariusza i związana z nią procedura jest krótka, trwa zwykle nie dłużej niż około 30 minut. Oczywiście, wcześniej należy dostarczyć notariuszowi niezbędne dane osobowe.

Notariusz sporządza dokument na podstawie oświadczenia woli złożonego przed nim w kancelarii notarialnej, choć zdarzają się również takie przypadki, że odwiedza on spadkodawcę w domu, gdy ten jet np. obłożnie chory i nie jest w stanie stawić się osobiście.

Podobnie jak w przypadku testamentu sporządzanego własnoręcznie, dokument notarialny może być szczegółowy, zawierający wskazanie, jakie aktywa majątku komu zostaną przekazane, lub sformułowany ogólnie, zwłaszcza w przypadku kiedy spadkodawca powołuje jednego spadkobiorcę. Jednak również w przypadku jednego spadkobiorcy można wymienić szczegółowo wszystkie aktywa, które mu przypadną. Tak sporządzany testament może trafić do tzw. Notarialnego Rejestru Testamentów. Rejestr ma charakter poszukiwawczy, co oznacza, że zawiera informacje o zarejestrowanych testamentach, ale nie informuje o ich treści.

Notariusz wydaje nam wskazaną przez nas liczbę odpisów testamentu, a jego oryginał pozostaje w archiwum kancelarii przez dziesięć lat. Po tym czasie testament trafia do archiwum ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego. W każdej chwili spadkodawca może wystąpić do sądu o wydanie testamentu. O wypis mogą się też ubiegać osoby biorące udział w ewentualnym postępowaniu spadkowym toczącym się przed sądem.

Sporządzenie testamentu przed notariuszem to koszt od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Stawki są wyznaczane na podstawie taksy notarialnej, która ustala górną granicę opłat. Dodatkowe opłaty należy ponieść w przypadku sporządzenia testamentu poza kancelarią notarialną, w zależności od pory dnia i dnia tygodnia (wyższe stawki obowiązują w godzinach nocnych i w dni wolne od pracy). Wycena sporządzenia testamentu zależy także od skutków prawnych jakie testament za sobą niesie (np. czy zawiera polecenie albo zapis windykacyjny). Odwołanie testamentu także jest odpłatne (kwota stała).

Co dalej ze spadkiem?

„Moc” testamentu notarialnego jest istotna w sprawach sądowych o tzw. stwierdzenie nabycia spadku. Taki testament ma dla sądu pierwszeństwo wobec dokumentu “odręcznego”. A spadkobierca testamentowy ma pierwszeństwo dziedziczenia wobec spadkobierców ustawowych.

Niezależnie od formy sporządzenia testamentu spadkobiorca może go przyjąć lub odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jeśli przyjmiemy spadek, dziedziczymy również zobowiązania spadkodawcy, czyli na przykład jego długi. Według art. 1012 Kodeksu cywilnego, przyjęcie testamentu może nastąpić bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie proste) albo z ograniczeniem tej odpowiedzialności (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza).

Odziedziczony testamentem majątek podlega podatkowi od spadków. Wymiar podatku zależy od stopnia pokrewieństwa między spadkodawcą a spadkobiercą (ustawodawca wyróżnia trzy grupy podatkowe). Jeśli dziedziczysz po kimś z najbliższej rodziny, np. po małżonku, rodzicach, dziadkach, pradziadkach, rodzeństwie, możesz zostać zwolniony od podatku od spadku. Należy jednak pamiętać o jednej bardzo ważnej rzeczy: w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza trzeba zgłosić spadek właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.

Nota prawna: Przedstawione w artykule informacje mają charakter ogólny i nie mogą być podstawą rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, a w celu uzyskania porady/opinii prawnej, adresaci materiału powinni rozważyć możliwość skorzystania z usług profesjonalnego prawnika, w tym także z pomocy, która jest nieodpłatna po spełnieniu określonych warunków jej uzyskania.

DS