W ostatnią sobotę w miejscowości Kózki, gmina Biała Piska w województwie warmińsko- mazurskim, odbyła się pierwsza wojewódzka konwencja rolna Prawa i Sprawiedliwości, będąca częścią procesu budowania programu rolnego naszej partii na wybory parlamentarne 2027 roku. Oprócz wystąpienia kandydata na premiera Prawa i Sprawiedliwości prof. Przemysława Czarnka, byłego ministra i wiceminister rolnictwa, a także mojej skromnej osoby, ważną częścią konwencji była debata czterech młodych rolników prowadzona przez członka zarządu warmińsko-mazurskiej Izby Rolniczej. Rolnicy ci prowadzą różne rodzaje dużych gospodarstw towarowych, zajmują się produkcją roślinną, ale także hodowlą krów mlecznych, czy też hodowlą bydła opasowego i ich debata przyniosła wiele nowych informacji o obecnej sytuacji w rolnictwie z pierwszej ręki.

Przede wszystkim wszyscy oni podkreślali wyraźny wzrost kosztów produkcji w ostatnich miesiącach, głównie: energii, paliwa i nawozów i jednocześnie spadek cen skupu w zasadzie wszystkich produktów rolniczych. Inne problemy, które poruszali, to postępująca biurokratyzacja rolnictwa, czego wyrazem jest rozrost tzw. papierologii, coraz większe problemy związane z rozwojem istniejących gospodarstw czy narastające problemy ze skargami do różnych instytucji, szczególnie nowych mieszkańców terenów wiejskich na uciążliwości produkcji rolniczej dla ich funkcjonowania w środowisku wiejskim. Podkreślali także przewidywany negatywny wpływ na rynek rolny obydwu umów z krajami trzecimi, które przeforsowała ostatnio Komisja Europejska, a więc umowy z krajami Mercosur, która weszła w życie 1 maja tego roku i obowiązującej już także umowy o wolnym handlu z Ukrainą, choć te kraj nie jest członkiem UE.

Okazuje się, że mimo tego, że umowa z krajami Mercosur obowiązuje zaledwie od 3 tygodni i na rynkach UE pojawiają się dopiero pierwsze produkty rolne z tych krajów, to od kilku tygodni mają miejsce regularne obniżki cen skupu wołowiny i sumarycznie do tej pory, wyniosły już średnio około 20%. Wołowina, szczególnie ta klasy premium, będzie jednym z najważniejszych produktów lokowanych na rynkach krajów Europy Zachodniej i w związku z tym będzie wypychała z niego między wołowinę z Polski, podmioty skupujące i ubojnie w specyficzny sposób się do tego „przygotowują”, obniżając ceny skupu dla producentów bydła opasowego. Ciekawe, jak na tę sytuację zareaguje polski minister rolnictwa Stefan Krajewski, który przed długie miesiące mamił polskich rolników tym, że wystąpi do TSUE o zablokowanie umowy z krajami Mercosur i wprawdzie z tym wnioskiem wystąpił, ale dopiero wtedy kiedy umowa weszła w życie i trudno sobie wyobrazić, żeby w tej sytuacji przez kogokolwiek została zablokowana. Ba przez długie miesiące politycy PSL-u dodatkowo zapewniali, że wprowadzone unijnym rozporządzeniem tzw. klauzule ochronne mają pozwalać na zawieszenie preferencji celnych, albo na nakładanie ceł na produkty rolne z krajów Mercosur, jeżeli ich napływ spowoduje spadek cen na rynku wewnętrznym UE, wyższy bądź równy 5%. Tyle tylko, że to, co jest w unijnym rozporządzeniu, nie jest wpisane do umowy handlowej z krajami Mercosur i zapewne tamte kraje, po prostu nie nie zgodzą się na ich stosowanie, ale gdyby zapewnienia polityków PSL-u, w tym w szczególności ministra rolnictwa, miały naprawdę jakieś znaczenie, to spadek cen skupu wołowiny o blisko 20% w Polsce powinien być już powodem do alarmu polskiego rządu w Komisji Europejskiej i domagania się ich natychmiastowego stosowania.

Ale jeżeli rząd Donalda Tuska nie przypilnuje interesów rolniczych w negocjacjach unijnego budżetu na lata 2028-2034, to niestety polskich rolników od 2028 roku czeka wyraźne zmniejszenie wielkości dopłat bezpośrednich i zupełny bark środków na modernizację gospodarstw rolnych i inwestycje na terenach wiejskich. Okazało się bowiem, że komisarz z Polski odpowiedzialny za unijny budżet Piotr Serafin, jedna z najbardziej zaufanych osób Donalda Tuska, przygotował pod nadzorem przewodniczącej KE Ursuli von der Leyen unijny budżet, który po 66 latach istnienia Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), likwiduje jej drugi filar, czyli środki właśnie na rozwój i modernizację gospodarstw rolnych i inwestycje na terenach wiejskich. W obecnej perspektywie finansowej na dopłaty bezpośrednie Polska otrzymuje około 5 mld euro rocznie, od 2028 roku, jeżeli nic się nie zmieni w negocjacjach, będzie otrzymywała tylko 3,5 mld euro rocznie, a więc o około 1,5 mld euro mniej (a więc aż o 30%), co oznacza, że do polskich rolników trafi o blisko 6,5 mld zł rocznie mniej, niż obecnie. Co więcej, wprawdzie premier Tusk i minister Krajewski tryumfalnie ogłosili, że łącznie na WPR w latach 2028-2034 zostanie przeznaczonych ok. 42 mld euro (24,5 mld euro na dopłaty i ok. 17,5 mld euro na rozwój terenów wiejskich), tyle tylko, że w obecnym budżecie w latach 2021-2028, na wieś trafi około 65 mld euro (35 mld euro na dopłaty i ponad 30 mld euro na II filar WPR), a więc teraz będzie to aż o 23 mld euro mniej.

Jeżeli dołożymy do tego, że w przyszłym unijnym budżecie tzw. warunkowość będzie dotyczyła także środków dla rolników, to może to oznaczać, że jeżeli przyszły rząd Prawa i Sprawiedliwości, na przykład nie będzie chciał przyjmować nielegalnych imigrantów rozdzielanych przez KE w ramach paktu migracyjnego, to konsekwencją może być blokada środków finansowych dla Polski, w tym także na dopłaty bezpośrednie. A więc już nie tylko uzbrajanie naszej armii będzie zależało od kaprysów politycznych UE (jak jest w pożyczce SAFE), ale także bezpieczeństwo żywnościowe, bo blokada środków na dopłaty bezpośrednie, oznacza w dłuższym okresie upadek najbardziej towarowych gospodarstw rolnych. Tylko powrót Prawa i Sprawiedliwości do władzy i weto w sprawie wieloletniego unijnego budżetu (negocjacje nad budżetem zakończą się najprawdopodobniej późną jesienią 2027 roku), zawierającego tzw. mechanizm warunkowości, a także pozbawionego środków na drugi filar WPR, to jedyna możliwość zmiany tej dramatycznie niekorzystnej sytuacji dla polskiego rolnictwa.