29 listopada 1830 r. wybuchło Powstanie Listopadowe. A jedenaście lat później... "Upokorzenie dumy narodowej Polaków"

W dniu 29 listopada upłynęło 75 lat od chwili, gdy na Saskim placu ustawiono pomnik na urągowisko współczesnym i przyszłym pokoleniom. Paskiewicz z otaczającą go zgrają, umieli spełniać wolę swojego Monarchy, umieli po mistrzowsku pastwić się nad zwyciężonym, zdeptanym, oszołomionym bólem i rozpaczą narodem. Pogromca powstania usadowiwszy się na Zamku Warszawskim, chciał wolny lud przerobić na stado niewolników, a jednym z najenergiczniejszych środków zmierzających do tego celu miało być upokorzenie dumy narodowej Polaków.

Czyniła to konsekwentnie szkoła rosyjska w stosunku do dzieci polskich, dla dorosłych, tych co widzieli Wolną Polskę w roku 1831, wymyślano z szatańską przewrotnością takie okropne upokorzenia, jak 29 listopada 1841 roku.

Usłużny Włoch, Corazzi, który już w roku 1837 przerobił kościół Pijarski przy ulicy Długiej na sobór prawosławny, zrobił plan pomnika. Cesarz Mikołaj, interesujący się bardzo uczczeniem tych, których uważał za bohaterów lojalności, plan Corazziego z pomiędzy kilku innych przedstawionych, osobiście wybrał.(...)

Na rozkaz wielkorządcy kazano wszystkim warstwom społeczeństwa brać czynny udział przy poświęceniu pomnika. Spędzono więc przedewszystkiem uczniów gimnazjów i szkół obwodowych z profesorami i nauczycielami na czele; o godzinie 10 rano wyprowadzono ku placowi Saskiemu "solenną" procesję z kościoła Świętego Krzyża. (...)

Trudno sobie wyobrazić coś bardzie tragicznego, jak udział dzieci polskich w uroczystości, podczas której kazano wielbić pamięć zabitych w chwili wybuchu powstania generałów polskich - uważanych za zdrajców.(...)

I oto od lat 75 pomnik Mikołajewski jak straszne widmo stoi na ulicach Warszawy, ze zgrozą odwracają się od niego przechodnie...

 

Tragiczny pomnik, Ilustracja Polska, rok 1916

W 1894 roku pomnik został przeniesiony w związku z budową prawosławnego soboru św. Aleksandra Newskiego na mniej eksponowane miejsce na Placu Zielonym (obecnie Plac Dąbrowskiego), gdzie carska policja miała kłopoty z jego dopilnowaniem, gdyż ciągle pojawiały się na nim obelżywe napisy.

W kwietniu 1917 roku został rozebrany.